Protectoraat Tsjechië
Tsjechië &

het protectoraat 1939

 
 

Na München 1938 was het uiteenvallen van Tsjecho - Slowakije een kwestie van tijd, en door het beleid van Dr Emil Hascha de weg naar protectoraat 1939. Het verdrag van Saint Germain had ook hier gefaald.


  1. 1.Tsjecho-Slowakije als veelvolkeren staat

2. Relatie Tsjechië - Slowakije

3. De Sudetencrisis

4. Verval van Tsjecho-Slowakije.

5. Tsjechië wordt protectoraat

6. Protectoraat van Bohemen en Mähren


1. Tsjecho-Slowakije als veelvolkeren staat

Tsjecho-Slowakije is na de Eerste Wereldoorlog door de geallieerde overwinnaars (hierna Siegermächten) uit verschillende landsdelen samengesteld, die voordien Oostenrijk, Hongaars, Duits of Pools waren, maar nooit te voren samen een staat gevormd hebben.
De naam versluiert, dat in de nieuw gevormde staat de grootste bevolkingsgroepen Tsjechen en Sudetenduitsers waren, en niet Tsjechen en Slowaken. Ze geeft ook geen blijk van het feit dat de nieuwe staat 3 landsdelen had in plaats van 2. De Karpato-Oekraïne, geheel in het Oosten van Tsjecho-Slowakije vormden met hun Ruthenisch-Oekraïense bevolking een eigen gebied. In 1938 telde Tsjecho-Slowakije naast 6,7 miljoen Tsjechen ook 3,1 miljoen Duitsers, 2 miljoen Slowaken, 734.000 Hongaren, 460.000 Ruthenen (Oekraïners), 180.000 joden, 75.000 Polen en 240.000 mensen van andere herkomst. De Tsjechen vormden daarmee nog niet eens de helft van de bevolking van hun eigen land. De Status van dit nieuwe land was in de verdragen van Sint Germain, van Trianon en van Versailles vastgelegd. Al deze verdragen hielden in dat iedere genoemde bevolkingsgroep hun autonomie in het nieuwe Tsjecho-Slowakije zouden behouden. Van de kant van de Tsjechen werd dit ook toegezegd. De Tsjechische gedelegeerden in Sint Germain, Eduard Benes gaven de Siegermächten dit voornemen als belofte in de nota van 20 mei 1919 met de tekst:


“ De Tsjecho-Slowaakse regering heeft het voornemen hun staat zo te organiseren dat zij in beginsel de nationaliteits-rechten grondwettelijk aanneemt zoals deze in de grondwet van Zwitserland van kracht is. Derhalve wil ze van Tsjecho-Slowakije een soort Zwitserland maken”.


Maar de grondwet van 1920 loste de toezeggingen voor eigen autonomie niet voor alle minderheden in. De Slowaken daarentegen herkenden zich niet meer in de beloftes van de Tsjechen omdat hun het toegezegde landsparlement geweigerd werd. Ook de Duitsers, Hongaren en de Polen werden in dit opzicht niet bedacht. Zij stonden enkel en alleen onder de bescherming van de minderheden-artikelen in de staatsgrondwet. De nieuwe staat ontwikkelde zich snel tot een centraal geleide staat in de hand van de Tsjechen. Staatsapparaten als politie en leger zijn overwegend Tsjechisch. De onderdrukking van de ingezetenen van minderheden door de Tsjechen belaste de verhouding van Tsjecho-Slowakije met al haar buurstaten.


De Duits-Tsjechische verhoudingen waren daarbij door tweeërlei ontwikkelingen in bijzondere mate belast. De ene was een historische rivaliteit van Duitsers en Tsjechen, die nu openlijk voor de dag kwam. Zo kwam bijvoorbeeld de Tsjechische jurist genaamd Stêhule in 1919 met nota naar buiten met de titel: “ De Tsjecho-Slowaakse staat in het internationale recht” , waarin hij de Duits-Bohemen in zijn nieuwe staat als volgt beoordeeld.


“...... De Duitsers - als vijand van de mensheid  - kan het recht op zelfbestemming niet naar zijn egoïstische behoeften waarnemen. .... Het is ten koste van het Slavische volk waarop de Duitsers zich uitgebreid hebben, en dit onrecht naar de mening der mensheid moet weer hersteld worden, derhalve moet het Duitse volk dit territorium die rechtmatige eigendommen weer teruggeven “


Gematigde Tsjechische stemmen drongen nog nauwelijks door.


De andere ontwikkeling toonde zich in de tegen Duitsland gerichte bondgenootschappolitiek van Praag met Moskou en Parijs. In 1936, gedurende de Rijnlandcrisis boden de Tsjechen de Fransen hun wapenhulp tegen Duitsland “in de rug” aan. Russische verbindigsofficieren verkenden vliegvelden in  Tsjecho-Slowakije om deze in geval van oorlog te kunnen gebruiken. De Franse luchtvaartminister Cot zei op 14 juni 1938 in een interview: “dat een gemeenschappelijk aanval van de Franse en Tsjechische luchtmacht snel alle Duitse industriesteden kan vernietigen”. Zo vormde Tsjecho-Slowakije met hun ver in Duits staatsgebied vooruit geschoven geo-strategische positie en hun politiek van bondgenootschappen een latente bedreiging voor het Duitse rijk.


Hitler vermelde in een - door Hossbach geprotocolleerde generaalsbespreking in november 1937 - voor het eerst dat hij dacht dat het Tsjechische landsdeel van Tsjecho-Slowakije, die tot 1918 bijna 1000 jaar lang tot het Duitse rijk heeft behoord. Hij overwoog dat het als “Lebensraum im Osten” -  vanwege de latente bedreiging die er vanuit ging -  bij gelegenheid te annexeren.  In december 1937 gaf Hitler de Wehrmacht aan plannen voor een latere verovering van Tsjechië uit te werken. Met een verdere instructie van 21 december 1937 werdt Tsjechië tot eigen oorlogs- en veroveringsdoel. Nu ging het ook niet meer om de “Heimskehr” van de Sudetenduitsers. Nu stond Tsjecho-Slowakije als uitbreiding van het Duitse “Lebensraum” en als militair voortdurend risico voor Duitslands veiligheid op Hitlers agenda.


2. Relatie Tsjechië - Slowakije

Afgezien van de eerst per verdrag overeengekomen en daarna nog niet toegestane autonomie voor Slowakije, namen de Tsjechen van begin af aan de Slowaakse gemeentes over met overheidsgeweld, wat nu eigenlijk ook op de Slowaken zelf oversloeg. Toen in 1928 een leidende Slowaakse politicus, de latere staatspresident van Slowakije Prof. Dr Vojtech Tuka in één van zijn geschreven artikelen de toegezegde autonomie voor zijn volk verlangde, werd hij met 15 jaar gevangenis gestraft. Hoe langer de Tsjechen “hun” staat Tsjecho-Slowakije regeren, hoe meer de ontevredenheid van de Slowaken groeide. In 1937 eiste de chef van de Slowaakse Volkspartij Andrej Hlinka nog een keer de toegezegde autonomie voor de Slowaken op, en daarbij de erkenning van zijn volk als zijnde de politieke belichaming met minderheidsrechten en het eigendomsrecht voor grondbezit voor het Slowaakse bevolkingsdeel. In het zelfde jaar schreef de “Slowaakse Raad” van uitgeweken Slowaken in de USA aan de Tsjechische regering een open brief met de tekst:


“ Met welk recht heeft U Slowakije en Ruthenien bezet ?  Wij zijn geen Tsjechen, wij zijn geen Tsjecho-Slowaken. Wij zijn Slowaken en willen Slowaken blijven. Ons volk lijdt aan gebrek, De Tsjechische politie schiet bij demonstraties op Slowaken.... Geef ons onze vrijheid weer terug. “


Het Tsjecho-Slowaakse huwelijk is eind jaren 30 stukgelopen.


3. De Sudetencrisis

Verkorte weergave - de volledige versie vindt U onder de knop [Sudetenland]

In Maart 1938 werd Oostenrijk bij Duitsland aangesloten. Vanaf dat moment stond het thema “Tsjecho-Slowakije” in Londen, Parijs en Moskou op de agenda. Hier had men terechte argwaan dat Hitler omwille van de Sudetenduitsers zich van de Tsjechen in eigen rug te ontdoen meteen heel Tsjecho-Slowakije zou veroveren. Ook binnen Tsjecho-Slowakije spitste zich de situatie toe.  De eisen van de Sudetenduitsers, aangaande de verwerkelijking van de in de grondwet voorziene autonomie binnen Tsjecho-Slowakije, werden steeds luider. De benadeling en vervolging van de Sudetenduitsers hielden intussen niet op.


In augustus 1938 stuurde de Britse regering een commissie onder leiding van ambassadeur Runciman naar Praag om daar de Sudeten-Tsjechische geschil te onderzoeken en - zo mogelijk - te bemiddelen. Lord Rinciman zag al heel snel in dat een vergelijk tussen de Sudetenduitsers en de Tsjechen niet meer mogelijk was. Runciman’s rapportage van 21 september 1938  viel vernietigend uit voor de Tsjechen. Runciman beval aan de grensgebieden met overwegend Sudetenduitse bewoners onverkort van Tsjecho-Slowakije af te scheiden en bij Duitsland te voegen. Voor de overige gebieden, waarin de Sudetenduitsers niet de grote meerderheid vormen, stelde hij een referendum voor, met een autonome status binnen Tsjecho-Slowakije.


In deze situatie probeerde de Britse premier Chamberlain te redden wat er te redden viel. Chamberlain verhandelde op 15 september in Berchtesgaden met de Duitse kanselier Hitler en nogmaals van 22 tot 24 september in Bad Godesberg bij Bonn om het probleem van de 3 miljoen Sudetenduitser zonder oorlog op te lossen. Hitler eiste de Anschluss met Sudetenduitsland voor 1 oktober en dreigde anders met oorlog. Dankzij de bemiddeling van de Italiaanse minister-president Mussolini kwam er op 29 en 30 september 1938 tijdens de Münchener Conferentie dan toch tot een oplossing. Hier besloten de staatshoofden uit Rome, Parijs, Londen en Berlijn in een compromis:


*   De ruiming van de overwegend door Duitsers bewoonde gebieden tussen 1 en 10 oktober 1938

*   Dat een internationale commissie met Tsjechische deelname aanvullende gebieden zal aanwijzen waar middels een referendum wordt bepaald waar ze bij horen.


Dit Münchener akkoord van de 4 machten werd de Tsjechen door de ambassadeurs van Engeland en Frankrijk als een vonnis zonder beroepsmogelijkheid voorgelegd met de dringende aanbeveling het onverkort aan te nemen. Zo verloor Tsjecho-Slowakije de in 1918 overwegend Duits bewoonde gebieden.


4. Verval van Tsjecho-Slowakije.

De afscheiding van de Duitstalige bevolking van de staat van de Tsjechen en Slowaken na de Conferentie van München loste het probleem rond zijn bestaansrechten niet op. De Slowaken, Hongaren, Polen en Ruthenen (Oekraïners) waren in 1919 in de “ De Overeenkomst van Pittsburgh” en het akkoord van Saint Germain minderheidsrechten toegezegd, die zij nu - net zoals de Sudetenduitsers - eindelijk wilden hebben. Maar de Tsjechen streden, ondanks het bittere leergeld wat zij in München hebben moesten betalen,  verder voor hun heerschappij over de Slowaken en Ruthenen. Door de druk van binnen volgde er ook druk van buiten. In oktober 1938 eiste Polen grensgebieden van de Tsjechen, in maart 1939 volgden Hongaarse aanspraken. Op 13 maart deelde de Roemeense minister van Buitenlandse zaken Gafencu de Duitse rijksregering mede dat:


“ Roemenië heeft geen belang bij het voortbestaan van Tsjechie of Slowakije, en zij voelt zich op geen enkele manier verbonden met Praag “


Op deze dag maakten de Slowaken en de Karpato-Oekraïne zich los van Tsjecho-Slowakije. De Slowaakse regering vroeg Hitler onmiddellijk de bescherming van hun nieuwe staat op zich te nemen. De Karpato-Oekraïne werd meteen door Hongarije ge-annexeerd. Op 14 maart 1939 had de staat Tsjecho-Slowakije opgehouden te bestaan.


5. Tsjechië wordt protectoraat

Op 13 maart 1939 nam de Engelse ambassadeur Henderson in Berlijn contact op met staatssecretaris Von Weizäcker van Buitenlandse Zaken. Hij wilde graag weten wat Hitlers verdere bedoelingen waren. Von Weizäcker, die van Hitlers plannen om Tsjechië binnen te marcheren op de hoogte was, gaf een ontwijkend antwoord en zei slechts: “ Wat altijd gedaan wordt, zal nu op een fatsoenlijke manier gebeuren “. Henderson waarschuwde Von Weizäcker indringend voor een ingrijpen door Engeland als het Münchener Akkoord verbroken zou worden. Deze waarschuwing bleek, zoals Hitlers later zou bemerken, een loze dreiging. Henderson drong de zelfde dag er nog bij zijn Tsjechische collega op aan zijn minister van Buitenlandse zaken in Praag te bewegen z.s.m. naar Berlijn te reizen en de ontwikkelingen met de rijksregering te bespreken.


Of onder druk van de Engelse ambassadeur, of uit eigener beweging wendde op 14 maart de toenmalige staatspresident van Tsjecho-Slowakije, vanaf deze dag slechts president van de Tsjechen, Dr Hacha zicht tot de Duitse kanselier. Hij vroeg om een spoedige afspraak voor een bezoek. Nog op dezelfde 14-de maart reisden Dr Hacha en zijn minister van Buitenlandse zaken Chvalkowsky met de trein van Praag naar Berlijn. Dr Hacha werd laat op de avond, met alle ceremoniële eer die een buitenland staatshoofd toekomt, ontvangen. In een voorgesprek, dat de Tsjechische president nog met de Duitse minister van Buitenlandse zaken voerde, zei hij dat hij is gekomen “ om het lot van Tsjechië in handen van de Fuhrer te leggen”.  Von Ribbetrop meldde aan Hitler deze verrassende wending van Dr Hacha waarop deze Von Ribbentrop de opdracht gaf meteen een Duits-Tsjechisch akkoord voor deze situatie op te stellen.


Toen Dr Hacha bij Hitler binnenkwam was het inmiddels 01.15 ‘s morgens; wat vooral voor de oude en aan het hart lijdende president een grote inspanning was. Hacha kon voor dat gene wat nu op hem afkwam niet geheel onvoorbereid geweest zijn. Tijdens zijn ontvangst op het treinstation had hij de Tsjechische ambassadeur op de hoogte gesteld dat zo-even Duitse troepen in Mährisch-Ostrau op Tsjechisch territorium door gedrongenwaren. Inmiddels waren de Duitse eenheden, die voor de bezetting bestemd waren, terwijl Hitlers en Dr Hacha met elkaar aan tafel zaten, onderweg naar de grens. Hitler had de opmars van de Duitse troepen reeds voor 2 dagen voor deze ochtend op 06.00 uur in de vroegte vastgelegd.


President Hacha ging met uitgestrekte armen naar Hitler, en opende het gesprek met een vloedgolf van vriendelijkheid: “Excellentie, U weet geheel niet hoe ik U bewonder. Ik heb al uw werken gelezen en ik heb het mogelijk gemaakt dat ik bijna naar al uw redevoeringen kon luisteren”


Na de conferentie-opening was het weer de Tsjechische president die meteen het woord nam. Waarna hij eerst verklaarde dat hij om de nu zelfstandige Slowaken “geen traan zal laten”  en kwam dan tot de Duits-Tsjechische verstandhouding”


“ Eeuwen lang hebben onze volkeren naast elkaar geleefd en de Tsjechen is het nog nooit zo goed gegaan als toen ze gemeenschappelijk leefden. Daarom heb ik U om een gesprek gevraagd om de misverstanden die tussen onze beide landen gerezen zijn uit de weg te ruimen. Ik leg het lot van mijn volk in uw handen met de overtuiging dat het daar nergens beter kan liggen.”


Hitler antwoordt vriendelijk, maar toen begon hij op te sommen hoe het oude Tsjecho-Slowakije de Duits-Tsjechische verstandhouding geruïneerd heeft. Ook na de conferentie van München voor 6 maanden na de inlijving van het Sudetengebied had de oude geest van vijandschap niets veranderd. Het Tsjechische leger zinde nu alleen maar op wraak.


“ Zo is” , zei Hitler, “ bij mij afgelopen zondag het kwartje gevallen” (zeer vrije vertaling)..... Ik heb de Wehrmacht bevel gegeven naar de rest van Tsjecho-Slowakije op te rukken en het bij het Duitse rijk in te voegen..... Er zijn nu nog maar 2 mogelijkheden: Of het Tsjechische leger biedt in deze situatie tegen de Duitse opmars geen weerstand. In dat geval heeft uw volk goede vooruitzichten in de toekomst. Ik zal hun een autonomie bieden die ver boven alles uit steekt, waarvan Oostenrijk destijds van heeft kunnen dromen. Of uw troepen bieden wel weerstand. In dat geval zullen ze, met al mijn ter beschikking staande middelen vernietigd worden”


Een onderhandeling tussen Hitler en Hacha vond niet meer plaats. De “Fuhrer” dwong de Tsjechische president zijn troepen direct te bevelen geen weerstand meer te bieden. De aanwezige opperbevelhebber van de Luftwaffe Göring, zette het nog kracht bij en dreigde met de volgende dag Praag te bombarderen. Dr Hacha kreeg het, vanwege zijn hartklachten, benauwd van deze druk en gaf zijn minister van defensie Sivory opdracht iedere weerstand van het Tsjechische leger te onderbreken. Nadat dit gebeurd was werd ook van Duitse zijde een schietverbod voor de Wehrmacht van kracht, die om 06.00 uur de grenzen zouden overschrijden.


“s Morgens om 03.55 uur ondertekenden Hitler en Dr Hacha de verklaring die minister van Buitenlandse zaken Von Ribbentrop na zijn eerste gesprek met Dr Hacha tijdens de afgelopen avond op bevel van Hitler opgesteld had:


“....... Van beide kanten is overeenstemmend de overtuiging tot uitdrukking gebracht dat het doel van alle bemoeiingen de zekerheid van rust, orde en vrede in dit deel van Midden Europa moet zijn. De Tsjecho-Slowaakse president heeft verklaard dat hij voor dit doel te dienen en om een definitief kader te scheppen, het lot van het Tsjechische volk en landen vol vertrouwen in handen legt van de leiders van het Duitse rijk. De “Führer” heeft deze verklaring aangenomen en zijn besluit uitdrukkelijk gegeven het Tsjechische volk in bescherming te nemen, en overeenkomstig autonome ontwikkelingen naar hun eigen volksaard te waarborgen.”


6. Protectoraat van Bohemen en Mähren

De voltrekking van deze - door chantage tot stand gekomen - overeenkomst ging verbazingwekkend genoeg zonder wrijvingen over de Bühne van de Tsjechen. De Wehrmacht bezette nog voor de avond de landsdelen Bohemen en Mähren. Hacha bleef regerings-chef tot 1945. De vroegere Duitse minister van Buitenlandse zaken Von Neurath werd hem als “Reichsprotector” en Hitlers persoonlijke vertegenwoordiger toegewezen. De Duitse rijksregering nam de bevoegdheden van buitenlandse politiek, financiën, economie en defensie onder eigen regie. Hacha’s Tsjechische regering beschikt over de ministeries Binnenlandse zaken, Cultuur en enkele anderen en kon daarmee hun eigen autonomie gestalte geven. De Politie bleef daarna Tsjechisch. Het militaire apparaat werd van 150.000 man naar 7.000 gereduceerd.


Deze feiten mogen niet verhullen dat de Duitse protectoraat-macht Tsjechië met een sterkte van 5.000 politiebeambten controleerde en daarmee alle anti-Duitse activiteiten in de kiem smoorde. Een geschat aantal van 36- tot 55.000 Tsjechen werden in 6 jaar offer van de Duitse heerschappij, waarbij - ook dat behoort tot de Duits-Tsjechische verstandhouding - meer dan 90 % door verraad en aangiftes die leidde tot arrestatie van Tsjechen, ook van Tsjechen stamden.


x

 
Aanloop
WO2aanloop_WO2.html
 
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
QuizQuiz_WO2.html
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html
Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html
RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
Tsjechië
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html
Her-bewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html
1 september 19391_september_1939.html
Plan Hitler
1939Plan_Hitler_1939.html
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
ContactContact.html