joegoslavië-tribunaal
Sarajevo 1914

en de kettingreactie

 
 

Sarajevo 1914 de moord op Frans Ferdinand en de kettingreactie die tot de Eerste wereldoorlog leidde met als uiteindelijk resultaat het Joegoslavië tribunaal.


  1. 1.De aanslag van Sarajevo 1914 en de politieke gevolgen

  2. 2.De kettingreactie tot het uitbreken van de oorlog 14-18

  3. 3.Joegoslavië 1991 en Joegoslavië-tribunaal (noot van de vertaler)


1. De aanslag van Sarajevo 1914 en de politieke gevolgen

De reeks van gebeurtenissen en de lange gecompliceerde kettingreactie na de moord in Sarajevo tot het uitbreken van de oorlog is deze verkorte versie “vooruitgestuurd” om alvast een overzicht te geven.


Toen in 1914 een Bosnisch - Servische activist in het Bosnisch - Oostenrijkse Sarajevo de Habsburgse troonopvolger aartshertog Franz Ferdinand vermoordde, spitste zich de situatie tussen Habsburg en Servië toe. Het Duitse rijk stelde zich meteen trouw als bondgenoot achter Habsburg op. De regering in Wenen misbruikte dit als een “blanco Check” en overdreef haar dreigementen en ultimatum aan het soevereine Servië, alsof zijzelf de aanslag zou hebben gepleegd. Servië zocht en kreeg rugdekking bij haar beschermer Rusland. Die verzekerde hen op haar beurt van hulp op grond het bondgenootschap met Frankrijk. En dat land kon gevoeglijk op de hulp van Engeland rekenen. Zo stonden kort na de moord in Sarajevo Servië, Rusland, Frankrijk en Engeland enerzijds en Oostenrijk - Hongarije en Duitsland anderzijds tegenover elkaar. In deze op de spits gedreven situatie stuurde Oostenrijk - Hongarije aan de Serven een oorlogsverklaring. Daarop volgden oorlogsvoorbereiding in Frankrijk en Rusland. Als beide staten hun troepen mobiliseerden en Engeland dat eveneens met haar marine ging doen, kwam het Duitse rijk in het nauw, mobiliseerde wat later - maar sneller - en viel als eerste Frankrijk aan. Daarbij liet de Duitse legerleiding een deel van haar troepen door het neutrale België marcheren. Daarop verklaarde Engeland het Duitse rijk de oorlog. Toen volgden de oorlogsverklaringen van Engeland, Frankrijk en Rusland aan Turkije. Vervolgens sloot Japan zich aan bij Frankrijk en Engeland door aan Duitsland de oorlog te verklaren om zo doende de Duitse koloniën in de Pacific te mogen verwerven. En dan Italië; eerst als bondgenoot van Duitsland en Oostenrijk -Hongarije, wisselde in 1915 van partij en verklaarde haar bondgenoten eveneens de oorlog om haar grens vanuit het zuiden naar de “Kam der Alpen” te kunnen verschuiven. Zo bleef de constellatie tot de USA aan de oorlog ging deelnemen in het jaar 1917. En streden Oostenrijk-Hongarije, Duitsland en Turkije tegen Groot Brittanië, Frankrijk, Rusland, Japan, Italië en de USA. De Balkanlanden kozen deels de ene, deels de andere zijde.


2. De kettingreactie tot het uitbreken van de oorlog

28.06.1914 Moord op de Habsburgse troonopvolger Aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo.


Daarna: De politieke en militaire top van het Duitse rijk, de Keizer, minister van Buitenlandse zaken, Chef van de Generale staf en de chef van de marineleiding gingen met zomervakantie omdat ze niets ernstigs voorzagen. De pers werd gevraagd niets over oorlogsgevaar te schrijven.


23.07.1914

De Habsburgse regering stelde de Servische regering een 48-uurs ultimatum, om iedere anti-Oostenrijkse hetze-campagne te verbieden, Oostenrijkse instellingen bij de terreurbestrijding toe te laten en Oostenrijkse ambtenaren bij het gerechtelijke onderzoek van de Sarajevo-moord te betrekken. Beide laatste eisen gingen Servië te ver.


15 tot 25-7

De Engelse marineleiding gaf opdracht voor een mobilisatie-oefening voor de gehele vloot. Bij het einde van de oefening werd niet ge-demobiliseerd maar de oorlogsvloot op oorlogssterkte gehouden. De Britten hadden daarmee 14 dagen voorsprong op de Duitse mobilisatie.


20 tot 23-7

De Franse staatspresident Poincaré en zijn minister-president Viviani waren in Sint Petersburg. Zij bekrachtigden de Frans-Russische tweebond van 1894 tegen Duitsland en verzekerden de Russen van hun trouw aan dit verbond in geval van oorlog. Zo staat de lichtzinnigheid van Wilhelm II met zijn solidariteitsverklaring aan de Habsburgers op gelijke voet met de lichtzinnigheid van Poincaré met zijn verzekering van trouw aan de Russen.


25-7-1914

De Russische regering besloot Servië te ondersteunen. Ze gaf de Servische regering daarvoor een belofte van hulp. Servië wees op haar beurt het Weense ultimatum deels af en kwam voor een deel daaraan tegemoet, en mobiliseerde het Servische leger. Hierop volgde nog dezelfde avond de gedeeltelijke mobilisatie van de Oostenrijks-Hongaarse strijdkrachten tegen Servië.


25-07-1914

Keizer Wilhelm II las de tekst van het Servische antwoord van 25-7-’14. Hij oordeelde: “ Daarmee vervalt iedere reden om oorlog te voeren. Hiervoor had ik nooit een mobilisatie bevolen “.


26-07-14

Duitsland en Engeland probeerden meerdere malen te bemiddelen. Londen stelde een Balkan-conferentie voor.


27-07-14

Keizer Wilhelm II spande zich tevergeefs in om het hof van St Petersburg en van Wenen te laten inbinden. Wenen verklaarde daarop alleen dat het bij deze strijd met Belgrado niet het doel heeft om Servisch territorium te verwerven.


28-07-14

Habsburg verklaarde ondanks alle Duitse en Engelse bemoeienissen de oorlog aan Servië. Nu handelde ook het Hof van St Petersburg (zie 29.07)


Nacht 28 op 29-07-’14

De Duitse rijkskanselier, Von Bethmann Hollweg, probeerde de voornemens van Engeland te peilen voor het geval dat het Balkanconflict zich naar Duitsland en Frankrijk zou uitbreiden. Von Bethmann Hollweg vroeg de Engelse ambassadeur in Berlijn, Sir Goschen, naar hem toe te komen en verklaarde hem dat Duitsland met Engeland vrede wil houden en in het geval van een uitbreiding van de oorlog naar Frankrijk men geen gebiedsuitbreiding ten koste van Frankrijk na zou streven. Von Bethmann Hollweg gaf aan dat wat betreft Frankrijk het wel eens gedwongen zou kunnen zijn de Belgische neutraliteit voor een beperkte duur te schenden. Op de vraag naar de Engelse houding en voornemens antwoordde de zaakgelastigde Sir Goschen, dat zijn land zich op dit tijdstip nog niet wil vastleggen. (wat een leugen was / noot van de vertaler)


29-07 en daarna

De Britse minister van Buitenlandse zaken, Sir Grey, begon een dubbelspel. Hij informeerde na elkaar de Duitse en de Franse ambassadeurs in Londen over de Engelse houding. Aan de Duitse, Fürst Lichnowsky, deelde hij mede dat zijn land denkt alleen neutraal te blijven zolang de oorlog zich beperkte tot Rusland en Oostenrijk. Wanneer echter Duitsland en Frankrijk in deze oorlog zou worden betrokken, kon Engeland niet langer afzijdig blijven. De Franse zaakgelastigde, Cambon, liet hij geclausuleerd het zelfde weten, zodat Frankrijk op Engelands wapenhulp rekenen kon. Grey gaf Frankrijk op deze wijze in discreet Engels te verstaan dat het in de strijd van de Russen, Oostenrijkers en Serven de vrije weg heeft naar een oorlog met Duitsland. Het kon zich - wat Grey zo uitdrukt - gerust de oorlog laten intrekken.


29-07-’14

Rusland mobiliseerde 13 legerkorpsen aan de grenzen van Oostenrijk-Hongarije. Op de zelfde dag vroeg de regering in Londen aan die in Berlijn om nog een keer in Wenen te interveniëren. Het Britse ministerie van Buitenlandse zaken deelde daarbij gelijk mede dat Engeland slechts zolang neutraal zou blijven als Frankrijk niet aan de oorlog deelneemt. Dat was de eerste voorzichtige dreiging aan het adres van Duitsland, want met Oostenrijk kon ze immers geen zee-oorlog voeren.  Engeland stond “met het geweer in de aanslag” tegen Duitsland. Deze vroege aanwijzing verraadde de bereidheid om aan de zijde van Frankrijk oorlog te voeren. Dat was sinds de Marokko-crisis van 1911 de tweede dreiging in drie jaar.


30-07-’14

Rusland mobiliseerde geheel. Duitsland stond daarmee involgen het verdrag met Oostenrijk-Hongarije automatisch tegen Rusland. Frankrijk had een verdrag met Rusland en stond daarmee tegenover Duitsland.


30-07-’14

Generaal von Moltke, Chef van de Duitse generale staf, zag het militaire gevaar wat uit deze crisis voor Duitsland zou kunnen voortkomen. Hij drong bij zijn Oostenrijkse kameraden, waar onder Generaal Von Hötzendorf, er op aan de algehele mobilisatie van de Oostenrijks - Hongaarse troepen te versnellen. Op dezelfde dag raadde kanselier Bethman Hollweg de Oostenrijkse minister van Buitenlandse zaken, Graaf  Berchtold dringend aan een oorlog tegen Servië af te gelasten. Dat zijn twee tegen elkaar in werkende initiatieven. Ook op deze dag probeerde Keizer Wilhelm II nogmaals zijn aangetrouwde neef  Tsaar Nicolaas II van de oorlog af te brengen. Hij vroeg hem indringend de deel-mobilisatie terug te draaien. De Tsaar draaide in de eerste instantie bij, maar voegde zich dan toch - na wat druk van zijn ministerie van Buitenlandse zaken bij de oorlogspartijen in zijn eigen land. Nu mobiliseerde Rusland haar gehele leger wat inhield; ook tegen Duitsland.


31-07-’14

Keizer Wilhelm II eiste van de Russische regering middels een ultimatum de mobilisatie binnen 12 uur terug te draaien, anders zou een oorlog tussen Duitsland en Rusland onvermijdelijk zijn. De Russische regering ging daar niet meer op in. Zij had de aanval van haar troepen tegen Duitsland klaarblijkelijk reeds bevolen. Met deze plotseling ingetreden ontwikkeling stond Duitsland onvoorzien voor het gevaar tussen twee fronten fijn gemalen te worden. De twee grote buurstaten in het oosten en in het westen waren sinds 1894 middels een verdrag tegen het Duitse rijk met elkaar verbonden. Een oorlog op twee fronten was voor Duitsland een bedreiging in haar bestaansrechten, juist op het moment dat Duitsland nog steeds niet had gemobiliseerd.


31-07’14

Berlijn vroeg derhalve in Parijs hoe Frankrijk zich in een Russisch - Duits conflict zou opstellen. Parijs liet Berlijn met een veelbeduidend  antwoord weten: “ Men zal overeenkomstig naar de Franse interessen handelen“. Welnu; Dat kan vrede betekenen of oorlog om Elzas Lotharingen.


31-07-’14

In Londen wist men dat Duitsland in de val zat en voor eigen redding hoogstwaarschijnlijk de Belgische neutraliteit zou moeten schenden. Dat was Engelands toegangskaartje voor de oorlog. De Britse regering eiste van Duitsland en Frankrijk de Belgische neutraliteit te eerbiedigen. De Fransen zegden dat de Britten meteen toe, en maakte plannen de oorlog aan de Bovenrijn te beginnen. Duitsland antwoordde met de tegenvraag of Engeland neutraal zou blijven en de vrede tegenover Duitsland zou bewaren wanneer het van een doormars door België afzag. Nu had Engeland het in de hand om België voor het oorlogsgeweld te bewaren. Doch Londen, die haar oorlogsverklaring aan Berlijn drie dagen later met de Duitse schending van de Belgische neutraliteit beargumenteerd, was niet bereid de oorlog die zich nu vormde, zich ten gunste van België te distantiëren. Londen zegde op dit hoogtepunt van de crisis opnieuw noch neutraliteit, noch vrede toe.


01-08-’14

Om 19.00 uur, na de afloop van het Duitse ultimatum aan de Russen, overhandigde de Duitse ambassadeur in Sint Petersburg de Duitse oorlogsverklaring, en nagenoeg gelijktijdig overschreden de eerste Russische cavalerie-eenheden de Duitse grens in Oostpruisen. De afstand tussen St Petersburg en de Duits-Russische grens en de dienstweg tussen het hof van de Tsaar en de Russische legerleiding te velde in het aanvalsgebied was, vooral toen in die tijd, veel te ver om het bevel tot aanvallen binnen enkele uren over die afstand door te kunnen geven. Het bevel voor de aanval, en daarmee de aanvang van de oorlog, tegen het nog steeds afwachtende Duitsland is in Sint Petersburg - zonder enige twijfel - reeds vóór de Duitse oorlogsverklaring  gegeven.


01-08-’14

De Franse regering gaf bevel voor mobilisatie van hun strijdkrachten. Duitsland liep nu al vier dagen achter op de deelmobilisatie en 3 dagen achter de algehele mobilisatie van Rusland, tevens 17 dagen achter op de mobilisering van de Engelse vloot. Juist deze dagen, die de Keizer en de rijksregering hebben gebruikt om tussen Habsburg en Rusland te bemiddelen ontbraken in eigen land de voorbereiding op de oorlog. Na binnenkomst van het slechte nieuws uit Parijs probeerde Berlijn dit in te halen.


Dat de angstige vermoedens van de Duitse generaalstaf niet uit de lucht waren gegrepen bleek uit het oorlogsbegin, toen bleek dat Franse troepen niet alleen voor de verdediging van het eigen land oprukten, maar ook - vanaf het begin - voor de aanval tegen Duitsland richting Bovenrijn. Omdat Frankrijk a) vanaf 1 augustus mobiliseerde, b) voorbereidingen voor de oorlog trof, c) klaarblijkelijk er op wachtte dat de Duitse troepen richting Rusland opmarcheren en d) weigerde zich neutraal te verklaren in een oorlog Duitsland-Rusland, moest men in Duitsland er rekening mee houden dat Frankrijk zou toeslaan zodra het Russische leger in zou beweging komen. Op die manier werd de meest ernstige situatie voor Duitsland een feit.


02-08-’14

De Duitse regering vroeg België ultimatief om de toestemming  troepen door België naar Noord-Frankrijk te laten oprukken. Berlijn garandeerde daarbij eerbiediging van het Belgische gebied en zegde toe de staat België alle kosten van de doormars te betalen, en ontstane schade te herstellen. De Belgische regering weigerde. Intussen was in Londen de beslissing allang gevallen. Op deze 2-de augustus, nog voordat Duitse troepen het Belgische gebied betraden maakte Engeland de mobilisatie van haar vloot bekend, die overigens al sinds midden juli op oorlogssterkte was. Op dezelfde dag deelde de Engelse minister van Buitenlandse zaken Grey de Franse regering mede dat de Britse vloot de Franse vloot te hulp zal komen in het geval dat de Duitse marine met vijandige handelingen tegen de Franse begint. Bovendien had Engeland de Fransen rond 1911 heimelijk  6 legerdivisies toegezegd in geval van oorlog. Zo was Engeland op 2 augustus al klaar om oorlog te voeren en had zich daarop vastgelegd. In strijd met de waarheid verklaarde Minister Grey op de dag daarna, 3-8, voor het Lagerhuis te Londen voor de nietsvermoedende Lagerhuisleden,:  “Engeland heeft zich met betrekking tot de in Europa beginnende oorlog zich op geen enkele manier vastgelegd”.


“ Het gebruik van Belgisch grondgebied is voor een eigen opmars in de gevreesde oorlog met Frankrijk of zowel met Frankrijk & Engeland aan Duitse zijde reeds lange tijd in hun verdedigingsvoorbereiding betrokken. De Grote Generaalstaf gaat van de aanname uit dat ook Engelsen en Fransen in een oorlog het niet zullen schuwen tegen Duitsland door België, Nederland en Luxemburg op te marcheren. ( Engeland had in 1906 geprobeerd België uit haar neutraliteit los te weken en te betrekken bij oorlogsvoorbereidingen tegen Duitsland) Zo is in de gecompliceerde opmarsplanning van het Duits leger - in geval van oorlog - het gebruik van het Belgische spoorwegennet opgenomen..

Dit gaat voor alles, omdat men zich aan Duitse kant berekend heeft dat de grootste kans op succes tegen het Franse leger gelegen is in een aanval vanuit het noorden langs de Kanaalkust. En de weg naar Noord - Frankrijk voert nu eenmaal door België. Dit aanvalsplan van de Grote Generaalstaf is weliswaar politiek gezien dwaas en dit dan ook nog tegen de wil van de Belgische regering door te zetten is volkenrechtelijk onrechtmatig. Maar krijgskundig gezien belooft het plan een succesvolle verdediging van het eigen land, vooral als Duitsland tegelijkertijd aan 2 zijden voor haar bestaan moet vechten“.


Berlijn verklaarde Parijs de oorlog, de Duitse aanval begint.


03-08-’14

Als de Duitse troepen op 3 augustus beginnen met hun opmars door België tegen Frankrijk stelt Londen een ultimatum en verlangt de troepen onmiddellijk uit België terug te trekken. Duitsland kan de doormars door het neutrale België niet meer opgeven en zet de opmars door.


14-08-’14

Engeland verklaarde Duitsland de oorlog


14-08-’14

De Duitse Rijkskanselier Von Bethmann Hollweg drukte de bezwaardheid van de Duitse regering - om de neutraliteit van België te schenden - uit met de woorden:


“Zo waren wij gedwongen ons over de gerechtvaardigde protesten van de Luxemburgse en Belgische regeringen heen te zetten. Dit onrecht - ik spreek openlijk - dit onrecht wat wij hiermee hun aandoen zullen we wedergoed maken als we onze militaire doelen bereikt hebben. Maar wie zo bedreigd werd als wij en voor zijn allerbelangrijkste vecht, mag daar aan denken als hij zich er wel doorheen slaat”.


Sarajevo 1914


3. Joegoslavië 1991 en Joegoslavië-tribunaal (noot van de vertaler)

Tijdens de conferentie van Versailles hebben de geallieerden een aantal staten laten ontstaan. Bijvoorbeeld: De Tweede  Republiek Polen (1916 - 1939) Tsjecho-Slowakije (1918 tot 1939 en later weer 1945 - 1993) en Joegoslavië (1918 - 2003) Van al deze staten is - na veel verdriet en ellende - niet meer over. Wat betreft Joegoslavië  ging het conflict wederom over Servië die een oogje had op Bosnië Herzegovina. Wederom ging het met terreur gepaard door de Serven gepleegd. Voor het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag zitten thans hoofdzakelijk Serven in de verdachtenbank voor het plegen van genocide en misdaden tegen de menselijkheid, door de Servische regering daartoe aangezet of op z’n minst daarin gesteund. Ook vóór 1914 was er van de zelfde terreur sprake, ook toen door de Servische overheid gesteund en aangestuurd. Logisch dat de regering van Oostenrijk-Hongarije dit gedoe een keer beu werd. Oostenrijk bestuurde Bosnië Herzegovina op mandaat en had reeds heel veel in dit omstreden gebied ten goede voor de bevolking aldaar geïnvesteerd. Vandaar zij dacht de meeste aanspraak op dit gebied te hebben. Thans is de wereldopinie tegen Servië gericht, maar in 1914 was dat - vreemd genoeg - voor exact de zelfde feiten precies andersom. Oostenrijk-Hongarije verweerde zich toen - in die tijd - tegen exact de zelfde misdaden die vanuit Servië werden georganiseerd.


 
Aanloop
WO2aanloop_WO2.html
 
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
QuizQuiz_WO2.html
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html
Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html
RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html
Herbewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
xPolitiek_Polen_interbellum.html
xRelatie_Polen_Duitsland.html
xDanzig_1939.html
xHitler-Stalin-pakt.html
x1_september_1939.html
xPlan_Hitler_1939.html
xRoosevelt.html
xYouTube.html
xLinks_en_verwijzingen.html
xContact.html