Frankrijk Duitsland
Relatie Frankrijk - Duitsland 1870 - 1914
 
 

In de relatie tussen de erfvijanden Frankrijk en Duitsland stond Elzas Lotharingen centraal. Frankrijk wilde revanche voor de oorlog van 1870 middels de Entente Cordiale.


  1. 1.Claim op Elzas Lotharingen

  2. 2.Na 1870

  3. 3.De wedloop op koloniën


1. Claim op Elzas Lotharingen

De spanningen tussen de Duitsers en de Fransen, die de verhouding tussen beide volkeren bestempelden in 1914, hebben diepe wortels. Sinds 1555  begonnen de koningen van Frankrijk hun staatsgebied naar het oosten naar de Rijn uit te breiden. Ze maakten gebruik van de innerlijke Duitse tegenstellingen en de druk van de Turken op het rijk, om als eerste de Duitse vestingsteden Metz, Toul en Verdun, vervolgens 10 steden in de Elzas, en dan nog 10 steden in Lotharingen en tot slot de gehele Elzas in te lijven. De Duitse moedertaal van de bevolking van de Elzas was daarbij geen hindernis. De Franse poging om dan ook nog het toenmalige Duitse Luxemburg te annexeren mislukte echter. In de 30-jarige en in de Paltsiche oorlog maakte Frankrijk van de gelegenheid gebruik Duitsland binnen te dringen en in Kurpfalz en Baden-Durlach een gebied van 160 km lang met ongeveer gelijke breedte in as te leggen. Dorpen, velden, wijnbergen en steden werden platgebrand, daarbij Heidelberg, Worms, Bingen, Mannheim en Speyer. De Fransen verschaften zich daarmee een gordel van woestenij die de omgekeerde annexatie van de Elzas vanuit Duitse bodem moest verhinderen. Het Franse vandalisme in Pfalz liet in Duitsland een “Frankrijkbeeld” achter wat tot de Tweede Wereldoorlog als de boze term van Erfvijand in herinnering bleef. In Noord Duitsland was het de Franse bezettingstijd van de jaren 1806 tot 1813 die met hoge lasten, belastingen, inkwartieringen een onaangenaam beeld wat de Fransen achter lieten.


2. Na 1870

In 1870 probeerde Frankrijk het nog een keer om zich het toenmalige Duitse Luxemburg, Pfalz en het Saarland toe te eigenen en haar grenzen richting de Rijn vooruit te schuiven. Ze veroorzaakte, verklaarde, begon en verloor de oorlog met Duitsland en moest daarvoor met de afscheiding van Elzas Lotharingen betalen. Voor Duitsland leverde het de Franse haat op,  en voor Frankrijk een nieuwe reden voor oorlog. Het wisselen van Elzas Lotharingen tussen beide buurlanden ging steeds zonder raadpleging van de inwoners van dat gebied. Volksraadplegingen over het toebehoren waren in 1681, 1766 en 1871 niet gebruikelijk. In 1872 kon de bevolking “kiezen”. 10,3 % gaven de voorkeur aan Frankrijk en 5 % vertrok daar naar toe. Maar de stemming in beide landsdelen bleef lang pro-Frans. Frankrijk zocht voor zich bondgenoten om Elzas en Lotharingen bij gelegenheid terug te halen. In 1894 sloot het de “Twee-bond” met Rusland. In 1912 gaf president Poincaré de Russische regering de zekerheid dat Frankrijk Rusland militair zou ondersteunen, ongeacht of Rusland aangevallen zou worden of zelf een oorlog zou beginnen met Duitsland.

Frankrijk sloot in 1904 de “Entente Cordiale”  met Groot Brittanië en haalde voor zichzelf in 1911 de toezegging van Engeland binnen inzake de ondersteuning van hun leger in het geval van oorlog met het Duitse rijk. Daarmee stonden Frankrijk 2 machtige bondgenoten terzijde; Groot Brittanië en Rusland.


2. De wedloop op koloniën

Naast de Elzas-strijd was het de wedloop om de laatste “openliggende” koloniën die de Frans - Duitse nabuurschap vergiftigde. De wedloop om de koloniën was rond de eeuwwisseling van 1900 wereldwijd nog in volle gang. Bij deze jacht op overzeese gebieden kwam Frankrijk in Marokko in conflict met Duitsland. In 1880 werd in het Verdrag van Madrid de sultan van Marokko de soevereiniteit in Tanger en voor Duitsland het vrije handelsrecht in het gehele land gegarandeerd. Toen Parijs probeerde ook het gebied van Tanger in te lijven was de Duitse regering niet van plan de contractbreuk door de Fransen, die ten nadelen was voor Duitsland, te accepteren. Keizer Wilhelm II begaf zich persoonlijk met zijn jacht  naar Tanger en protesteerde aldaar in samenspraak met de rijksregering tegen de Franse bemoeienissen in Marokko, inclusief Tanger, door hun “vriendelijk doordringen” zoals de Fransen dit noemden. Het resultaat van deze interventie in de eerste Marokko-crisis van 1904-05 was een Duits-Frans verdrag die zowel de “bijzondere politieke interesse” van Frankrijk in Marokko erkende als ook  de Duitse deelname aan de economische ontsluiting van dit land. Maar dit compromis was geen halve overwinning. Daarvoor is de prijs te hoog. Duitsland gleed met de Marokko-strijd af  in een internationaal isolement, die zich tot 1914 voort duurde. Duitsland stond zowaar in haar recht wat betreft het nog geldige Verdrag van Madrid, maar Engeland en Italië schaarden zich achter Frankrijk omdat zij in ruil daarvoor daarvoor de vrije hand voor hun koloniale plannen los geweekt hadden. Zo bleef het compromis van Marokko een overwinning voor Frankrijk.


In 1911, in de 2-de Marokko-crisis gaat het volgende punt naar Frankrijk. De Franse regering laat Marokko door eigen troepen bezetten onder het voorwendsel om bij binnenlandse onrust voor de openbare orde te kunnen zorgen.

Parijs verklaart zo Marokko tot haar eigen protectoraat, wat niets anders betekent dat nu ook Marokko tot Frankrijks koloniën behoort. Wat volgt viel in de schildering van de Duits - Britse verhoudingen deels te verwachten. De Duitse kustwachtvaartuig de Panther legt in Agadir aan. Duitsland verlangt van Frankrijk compensatie in Congo en verkrijgt, inruil voor het verlies van de Duitse handel in Marokko, een stuk Frans Congo en het Duitse Kamerun, als grensland toebedeeld. Een onbeduidende gebiedsuitbreiding 3 jaar voor de Eerste Wereldoorlog. Veel zwaarder weegt daarentegen de Franse ergernis over de nieuwe Duitse concurrentie in Afrika.


Zo stapelen in Frankrijk zich veel argumenten op elkaar om met Duitsland af te rekenen. Het was de wil om de Elzas en Lotharingen terug te winnen, de ergernis over het werven van koloniën door Duitsland, en het was de zorg dat de Duitse buurman met de land- en zeemacht zich nog verder zou kunnen versterken. In Duitsland was men er zich van bewust dat de Fransen, vanwege het verlies van Elzas Lotharingen een diepe wrok koesterden, maar een gevoel van onrecht had men in Duitsland derhalve niet. Landafscheiding na een verloren oorlog waren in die tijd heel gebruikelijk. En de veroverde bevolking was wat betreft de moederspraak overwegend Duits. Voor de Eerste Wereldoorlog  spraken in de Elzas en in Lotharingen nog altijd 1,3 miljoen burgers Duits. Daarentegen spraken er niet meer dan 200-duizend Frans. Vanuit Duits gezichtspunt werden derhalve Elzas & Lotharingen niet als aanleiding voor de oorlog gezien.

Die lag, wat betreft Duitsland, herkenbaar op de Balkan. De gevreesde wraak die de Fransen na de oorlog op de Duitsers namen ondervond in Duitsland geen enkel begrip. Hitler zou van deze overdreven wraak profiteren.


Rusland en Frankrijk stonden achter Servië en Duitsland achter Oostenrijk. Engeland had meerdere keren aangekondigd aan de zijde van Frankrijk mee te vechten tegen Duitsland. Toch was er tijdens een kort lotbepalend ogenblik de kans dat Groot Brittanië buiten de Eerste Wereldoorlog zou blijven. Doch verklaarde het Duitsland de oorlog. De Britten brachten grote offers en ontkwam aan een nederlaag dankzij de oorlogsdeelname van de USA aan hun kant in het jaar 1917.


Welk doel kon het dan waard zijn om de Engelse mannen in 1939 opnieuw een wereldoorlog met Duitsland te laten in marcheren ? In 1919, enkele maanden na het einde van de Eerste Wereldoorlog, vinden we in het dagblad van aanzien Times de volgende verbluffende eerlijke opmerking: “ Als Duitsland in de volgende 50 jaar weer met handel drijven begint is deze oorlog voor niets gevoerd”


oorlog 1870

 

 
Aanloop
WO2aanloop_WO2.html
 
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
QuizQuiz_WO2.html
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html
Duitsland Frankrijk
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html
RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html
Herbewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html
1 september 19391_september_1939.html
Plan Hitler
1939Plan_Hitler_1939.html
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
xContact.html