Tussen 1919 - 1939 lapte Polen het Kellogg Pakt 1928 aan haar laars, bedreigde haar buurlanden of viel hen aan. T.g.v. deze agressie moest Frankrijk voor hen in de bres springen om te voorkomen dat de Sovjetunie hen zou overmeesteren.

1. 1.Bondgenoten van Polen 1920 - 1939
   

2. De relatie Polen - Frankrijk

3. De relatie Polen - Groot Brittanië

4. De relatie Polen - Sovjetunie

5. De relatie Polen - Tsjecho-Slowakije

6. De relatie Polen - Duitsland

7. Polen en het Kellogg-pakt

1. Bondgenoten van Polen 1920 - 1939

De veiligheid van Polen rustte op een netwerk van verdragen. Als eerste vormden Frankrijk en “het collectief van de Siegermächten” dit net. Deze laatste bonden Polen aan een verdrag dat:

De minderheden moest beschermen,

De voorzienbare springstof van de nu ontstane minderheden-staat onschadelijk te maken

De “vaderlanden” van deze minderheden de behoeden voor een latere interventie of terugverovering.

Polen ervoer deze regeling als discriminerend en beëindigde dit contract in 1934, hoewel het wel deel uitmaakte van het Verdrag van Versailles. Polen rommelde voor de 2-de keer aan deze overeenkomst. De eerste keer was het niet erkennen van de Curzon-linie. De Poolse regering ondermijnde daarmee een ordening voor de vrede. En het was trouwens een regeling waar zij zelf steeds weer op terug vielen als hen dat van goed uit kwam. De regeling vormde tevens een mogelijkheid die Polen later misschien had kunnen redden.

2. De relatie Polen - Frankrijk

Na 1920 borduurde Frankrijk verder aan haar net van bilaterale verdragen met de staten van Midden-Europa, om Duitsland met een zgn. “Kleine Entente” te

omsingelen. Op 19 februari 1921 sloten Polen en Frankrijk een alliantie met de belofte om, in het geval van een niet-geprovoceerde aanval door een derde staat, elkaar wederzijds bij te staan. Dit verdrag werd in het geheim met een militaire conventie voltooid voor de Franse ondersteuning in geval van een Duitse of Sovjet aanval tegen Polen. De opzet van Frankrijk achter deze verdragen was dat Polen Frankrijk zou ondersteunen met troepen tegen Duitsland in het geval dat Frankrijk dat nodig achtte.

In 1936, toen Hitler zijn troepen het Rijnland liet binnenmarcheren en daarmee de weerbaarheid van eigen land weer herstelde voelde Frankrijk zich te zwak om dit te kunnen verhinderen. Ze maakt echter geen gebruik van de mogelijkheid de Kleine Entente voor een strafexpeditie tegen Duitsland te activeren. Daarna wist men dus ook in Warschau dat Parijs nu niet meer op de Poolse troefkaart speelde.

Op 16 maart 1939 veranderde de situatie weer. Hitler brak op deze dag de belofte van München en maakte nu van Rest-Tsjechië een protectoraat. Dat was voor de Polen, Britten en Fransen genoeg

redenen om te vrezen dat de Duitsers spoedig ook Danzig zouden innemen. Nu vroeg Polen aan Engeland en Frankrijk om een garantieverklaring voor zichzelf. Op 25 maart 1939 gaf Londen deze garantie, en op 31 maart volgde Parijs daarmee. Op 15 mei bespraken de Poolse minister van defensie generaal  << Tadeusz Kasprzycki en zijn Franse collega generaal

Maurice Gamelin >> hoe Frankrijk Polen in geval van oorlog zal ondersteunen. Men zegde wederzijds toe gemeenschappelijk tegen Duitsland op te treden. Polen stelde daarbij in het vooruitzicht dat ze de Duitse Wehrmacht de grootst mogelijke verliezen zou toebrengen en, zodra de Wehrmacht verslagen was, Oostpruisen aan te vallen. De Franse Gamelin beloofde van zijn kant een groot Frans offensief na 15 dagen mobilisatie van het Franse leger. Voor Duitsland was het daarbij belangrijk of de toezegging van een Franse aanval tegen Duitsland zou gelden wanneer niet Polen werd aangevallen, maar wanneer Danzig bij Duitsland zou worden aangesloten. (immers; Danzig was op dat moment mandaatgebied van de Volkenbond den dus noch Pools, noch Duits)

3. De relatie Polen - Groot Brittanië

Groot Brittanië nam kort voor het begin van de Tweede Wereldoorlog de rol over van  beschermmacht over Polen. De houding van Londen tegenover Warschau bleef eerst lange tijd gedistantieerd. Men stelde vast dat Polen tussen 1918 en 1938 met de Sovjetunie, met Duitsland, met Litouwen en Tsjecho-Slowakije oorlogen begon om naar alle kanten te kunnen uitbreiden. Tegelijk zag men de onderdrukkingspolitiek van de Polen tegen de Oekraïners, Witrussen, Joden en Duitsers met groot onbehagen aan. Zo was Polen voor Groot Brittanië tot 1939 dat wat men tegenwoordig een “schurkenstaat” noemt.

Met de handveeg van Hitler over Tsjechië in maart 1939 kwam Polen plotseling weer in de belangstelling van de Engelsen. In Londen wist men heel goed dat na een “Heimkehr” van Danzig - hoe dan ook - de koloniën aan de beurt zouden komen die Engeland van Duitsland in 1919 had afgenomen. Engeland wilde aan de verdere “revisie” van Duitsland op tijd een halt toeroepen, en daarvoor was een Duitse strijd met Polen om de vrijstaat Danzig uitermate geschikt. Ze stelde aan Polen voor om Frankrijk en de Sovjetunie als verdere garantiemachten aan boord te nemen. Doch Polen wilde vermijden dat de Sovjetunie langs die weg de enige garantiemacht zou kunnen worden. Ze spande zich in om de Russen buiten boord te houden.  In Warschau vreesde men terecht dat Moskou in een oorlog tegen Duitsland de gebieden West Oekraïne en Wit-Rusland, die hun in 1920 waren afgenomen door Polen, zou terugveroveren. De Poolse regering verzocht de

Britse derhalve om een bilaterale garantieverklaring tegen Duitsland. Op 31 maart 1939 sprak Edward Frederick Lindley Wood (Lord Halifax) zich in het Lagerhuis in Londen uit voor zo’n garantieverklaring voor Polen. Op 25 augustus sloten Londen en Warschau de bijstandsovereenkomst die de Britten aan de Polen in maart in Londen hadden beloofd. De garanties uit Londen en Parijs waren niet alleen een waarschuwing aan het adres van Duitsland, maar ze vormden tegelijkertijd ook de verleiding voor de Polen om het been stijf te houden in de Danzig-kwestie. En wel zo zeer dat men in Berlijn er op moest rekenen dat een verdere gewelddadige stap niet zonder antwoord zou blijven. Zo wisselt Polen in 1939 in het anti-Duitse kamp van partner. Tenslotte Engelands interessegebied; er was ook nog een geheime aanvullende clausule die de Britten en Polen bij hun bijstandsovereenkomst volledigheidshalve ondertekenden. In de geheime clausule van 25 augustus werd gepreciseerd dat het gesloten verbond alleen tegen Duitsland geldig was. Toen het Rode leger op 17 september 1939 Polen binnen viel neemt de Britse regering dit, zonder daar consequenties aan te verbinden, als kennisgeving aan.

4. De relatie Polen - Sovjetunie

Deze verstandhouding was als eerste middels het Verdrag van Riga vastgelegd, en waarin de Sovjets in 1921 delen van de Oekraïne en Wit-Rusland aan Polen moest afstaan. Voor de Russen bleef dat een gapende wond. Voor de Polen was dat slechts een tussenstop. Maarschalk Jósef Pilsudki die een nieuw Polen binnen de grenzen van de oude Pools - Litouwse Unie van 1470 voorstond joeg dit doel na door een federatie te eisen met Litouwen, geheel Wit-Rusland en de gehele Oekraïne onder Pools protectoraat.

In 1929 gelukte het de Sovjet minister van Buitenlandse zaken Maxim Litwinow om Polen, Roemenië en de Baltische staten voor een regionaal “oorlog - waarschuwings - pakt”  te winnen. Zij ondertekenden op 9 februari 1929 het “Litwinow-protokol”, wat oorlog tussen de staten als oplossing voor internationale conflicten in de toekomst moest uitsluiten. Daarmee was Polen aansluitend middels een verdrag tegen eventuele Russische agressie beschermd inzake haar omstreden gebieden in “Oost Polen”.

Op 23 januari 1932 werd dat nogmaals in een Pools-Sovjet niet-aanvalspakt vastgelegd, wat in juli werd ondertekend. Dit hield voor Polen een belangrijke bestemming in, nl dat de Sovjetunie de Duitsers niet zou helpen bij een Pools-Duits conflict. Daarmee was Polen door een tweede verdrag tegen een inval door de Sovjetunie beschermd. Doch de verdragen van 1929 en 1932 verloren hun werking toen Polen van Tsjecho-Slowakije in 1938 - tegen de waarschuwing van Rusland in - de rest van het Teschner Gebied afnam. De Sovjetunie - sinds 1935 evenzo met Tsjechië verbonden - had bij de Polen gedreigd het Poolse - Sovjet - niet-aanvalspakt in ieder geval bij een aanval van de Polen op Tsjecho-Slowakije te beëindigen.

Zo had Polen met de Teschener annexatie gelijktijdig 2 verdragen met de Sovjetunie geschonden en in feite geannuleerd. Men kan zowaar met recht vaststellen dat ook de Sovjets later zich niet aan andere niet-aanvalsverdragen, bv met Finland - en andere landen hebben gehouden. De twee verdragen met Polen zouden wellicht ook verbroken zijn als dat de Russen van pas was gekomen. Maar de contractbreuk van het Litwinow-protokol ging in dit geval duidelijk van Polen uit. De Polen hadden met dit eigenmachtig veroveren van land ten koste van hun Tsjechische buurland ook het Kellogg-Pakt niet gerespecteerd. Zij haddeen dat, wat hun “Oost-Polen” tegen de Sovjets had moeten beschermen, zelf verscheurd. Polen joeg als een haai totdat het zelf opgevreten werd.

5. De relatie Polen - Tsjecho-Slowakije

De verstandhouding met buurland Tsjecho-Slowakije bleef in de jaren 20 onafhankelijk , koel en gedistantieerd. Enkele tegenstellingen scheidden deze buurstaten. Dat waren:

De aanspraak van Polen naar Tsjecho-Slowaakse deel van het Teschener Industriegebied.

Dat was ook in omgekeerde richting door de openlijke ondersteuning voor het naar onafhankelijkheid streven door de Oekraïners in het naburige Poolse Galicië.

De ondersteuning door de Polen van de Hongaren die de Hongaarse randgebieden van Tsjecho-Slowakije terug wilden hebben.

Zo spande een ieder samen met de vijand van de buurstaat in plaats van met de buren tot een vergelijk te komen en een oplossing te zoeken.

De Poolse leiding kwam bovendien al heel vroeg met de opvatting naar buiten dat Tsjecho-Slowakije  als kunstproduct van Versailles niet levensvatbaar was en door interne conflicten vanzelf wel uit elkaar zou vallen. Toen de Franse diplomatie inzake de Sudetencrisis in 1938 een poging deed om Polen tegen Duitsland in te palmen, liet de Poolse minister van Buitenlandse zaken << Jósef Beck aan de Franse ambassadeur Léon Noël >> weten dat: 1) “Tsjecho-Slowakije in de nabije toekomst verdwijnen moet”

en 2) “Men zich in Polen voorbereid een deel van dit erfgoed tot zich te nemen”.

6. De relatie Polen - Duitsland

Dit hoofdstuk wordt uitgediept op deze pagina 

7. Polen en het Briand Kellogg-pakt

Een ander verdrag wat Polen had kunnen beschermen is het reeds genoemde Kellogg-pakt van 1928 waarin de USA, België, Frankrijk, Groot Brittanië, Polen en Duitsland onder andere verklaren:

“Dat zij oorlog als middel voor oplossing van internationale strijdpunten veroordelen en er van zullen afzien dit als werktuig voor internationale politiek te gebruiken“.

en

“Dat de regelingen en beslissingen inzake alle strijdigheden...... die tussen hen kunnen ontstaan..... nooit anders dan door vreedzame middelen opgelost zullen worden“.

Het doorslaggevende aan dit verdrag voor Polen was de inleiding die aangaf dat:

“iedere ondertekenende macht die de oorlog begint de voordelen die dit verdrag waarborgt als verloren verklaard zullen worden”

Nadat Polen geprobeerd had Frankrijk in 1933 tot een oorlog tegen Duitsland te bewegen, en nadat het in 1938 eerst Litouwen en daarna Tsjecho-Slowakije met oorlog had gedreigd, lag het voor de hand dat Duitsland en de Sovjetunie de aanbevelingen volgden en het Kellogg-Pakt niet meer voor Polen lieten gelden.

De balans

Als Polen in 1939 de balans had opgemaakt had het weinig goeds voor het land laten zien.. De annexatie  van land van 4 buurstaten, een buitenlandse politiek van alleen maar naar zich toe rekenen en niet  trouw blijven aan de gesloten verdragen werd voor Polen zoiets als een stoelendans. Het wisselde haar plaats zo vaak dat er op het laatst geen stoel meer overbleef. De bescherming van de Volkenbond en de sympathie van Engeland had Polen snel verspeeld door haar brutaliteiten tegen haar minderheden. Frankrijks liefde voor Polen was vervlogen sinds dat Duitsland afzag van eisen ten aanzien van Elzas en Lotharingen. Het Kellogg-pakt werd zo vaak verbroken dat Polen er geen bescherming meer daar van mocht verwachten. Het verdrag met Rusland was in 1938 voor het halve industriegebied van Teschen opgeofferd (zie kaart boven). Het verdrag met Duitsland werd niet gerespecteerd toen de Rijksregering om een dialoog over Danzig vroeg ze daarop antwoordde met een mobilisatie van haar troepen en die richting Danzig liet  marcheren. Het verdrag wat Polen daarop met Engeland sloot bracht haar ook geen zekerheid. Groot Brittanië wilde Duitsland kortwieken maar niet Polen redden. Engeland leverde Polen uit toen het ernst werd. Eerst aan de Duitsers en ca. 5 jaar later aan de Sovjetunie. Na bijna 20 jaar nieuwe soevereiniteit stond Polen in augustus 1939 op de puinhopen van haar buitenlandse politiek. Drie weken later was het zelf een puinhoop.

Site Vorkriegsgeschichte.de

Auteur Gerd Schultze Rhonhof

Vertaling Willem Zweers

Naar het boek

ISBN: 9783957681706

650 blz

In NL € 44,36