lebensraum
Hitler &

Oorlogsdoelen 1939

 
 

Als men het over de oorlogsdoelen van Hitler 1939 heeft verwijst men snel naar Het  Lebensraum wat hij in Mein Kampf beschrijft. Maar in het Hossbach-memorandum, ook wel Hosbach protocol genoemd blijft daar niet veel van over. In de praktijk is de "Drang nach Osten", Barbarossa, en het streven naar de wereldheerschappij later op een merkwaardige wijze aan de orde.


  1. 1.Hitler en zijn “Lebensraum”

2. De tegen-theorie

3. De oorlog tegen de Sovjetunie ( operatie Barbarossa ) in een ander licht

4. Geen Hitler- “Master-plan”



1. Hitler en zijn “Lebensraum”

Een onderwerp waar veel over gediscussieerd is, zijn de oorlogsplannen in het begin van de veldtocht tegen Polen in september 1939. De overheersende mening van historici in Duitsland gaat er van uit dat Hitler een lang gekoesterde en sinds 1933 voorbereid lange termijn plan voor een veroverings- en vernietigingsoorlog voor “Lebensraum in het oosten” had. Veel historici spreken ook van een rassen- en vernietigingsoorlog. Deze meerderheidsmening richt zich er op dat Hitler in 1939 niet voor alles

  1. 2.De Danzig-kwestie wilde regelen,

  2. 3.De economische isolatie van Oostpruisen door Polen met behulp van een auto- en spoorweg door de Corridor wilde beëindigen,

  3. 4.En dat los van de kwelling van de 1 miljoen in Polen wonende Duitsers waarvoor hij het leed wilde verzachten.


Nee, deze meerderheidsmening herbergt de overtuiging dat Adolf Hitler in 1939 Polen wilde veroveren om aanvullend ”Lebensraum” voor Duitsers “im Osten” te ontsluiten. Om dit te onderbouwen verwijzen de genoemde historici ten eerste naar het boek “Mein Kampf” , waarin Hitler in 1924 geschreven had dat Duitsland “Lebensraum” nodig heeft in het oosten, en ten 2-de voeren zij aan dat Hitler in 1941 middels de veldtocht tegen Rusland de daad bij het woord voegde. Zo zou het vanaf 1924 en zo ook vanaf 1939 steeds zijn plan geweest om Duitsland naar het oosten uit te breiden. Dat klinkt in de eerste instantie heel plausibel. Maar zo’n generaalplan tot verovering van het oosten of zelfs tot een wereldverovering is in ieder geval nooit als document geopenbaard. Het is dus niet meer dan een hypothese. Zoals men in enkele van de vele Hitler-redevoeringen uit de jaren 30 na kan gaan zijn het “Duitse Lebensraum-probleem” en het “Idee van Lebensraum im Osten” bij hem latent present gebleven, zonder dat op enig moment hieruit een daadwerkelijk plan naar voren kwam. Maar het moet wel te denken geven dat Hitler zijn “lebensraum-voorstelling” tussen “Mein Kampf” in het jaar 1924 en zijn in het “Hossbach-Protokol” geopperde aanspraken van 1937 zich inmiddels duidelijk tot alleen Oostenrijk en Tsjechië gereduceerd hadden. Beiden aanspraken waren reeds in 1939 ingevuld. Ook de economische motieven die Hitler in 1924 tot zijn “Lebensraum-Idee” geleid hebben waren intussen door het uitgedijde Duitse (wirtschaftliche Autarkie) preferentie-systeem met 26 export-import-partnerstaten niet meer actueel.


2. De tegen-theorie

Hitler heeft in 1924 zowaar in zijn boek “Mein Kampf” geschreven dat Duitsland “Lebensraum im Osten” moest verwerven en met Duitse agrariërs moest gaan bewonen, en hij heeft in 1941 met de verovering van de Oekraïne en Wit-Rusland ook zo gehandeld. Maar hij had dit doel in de laatste vredesjaren en zelfs tot het oorlogsbegin niet meer nagejaagd. Voor deze stelling zijn een aantal steekhoudende argumenten aan te voeren.


  1. 1.Adolf Hitler heeft de Wehrmacht niet op een oorlog tegen de Sovjetunie laten bewapenen. Het ontbrak aan winterkleding, logistiek,  lange-afstand - bommenwerpers, enz. Als hij de strijd om het “Lebensraum im Osten” van 1935 tot 1939 nog steeds van plan was dan had hij de Wehrmacht zich daarop laten voorbereiden.

  2. 2.Hitler had in september 1938 in de Pools - Tsjechische strijd om de Tsjechische - maar overwegend door Duitsers bewoonde en door Polen opgeëiste stad Oderberg (ten z.o. van Opper-Silezië) tegen de wil van het Duitse ministerie van BuZa besloten dat Polen Oderberg mocht annexeren. Zijn argument tegen die van BuZa was: “We kunnen niet om iedere Duitse stad met Polen strijden”. Als Hitler een oorlog met Polen had gewild om zo doende de weg naar het oosten vrij te maken, dan had hij deze kans niet laten varen.

  3. 3.Op 14 maart 1939 heeft de minister-president van de toen zelfstandig geworden Karpato-Oekraïne - de heer Woloschin - zijn land onder bescherming van het Duitse rijk willen laten stellen. Adolf Hitler heeft het betreffende verzoek afgewezen. Als Hitler begin 1939 nog steeds het doel had de Oekraïne ooit als “Lebensraum im Osten” te veroveren had hij deze kans met beide handen aangepakt, om zo doende zijn “voet tussen de deur” van de Oekraïne te schuiven.

  4. 4.In augustus 1939 tijdens de “Douane-inspectiestrijd” tussen de vrijstaat Danzig en Polen was een oorlog heel nabij. Hitler drong er bij de senaatpresident van Danzig er aan op om voor ontspanning te zorgen en “de aangelegenheid niet verder te vergiftigen”. Had Hitler inderdaad zo graag oorlog gewild - die later toch uitbrak - had hij deze kans niet laten lopen. Hij had in dat geval het conflict laten sudderen en de Polen waren zelf met de oorlog begonnen.

  5. 5.Hitler heeft in augustus 1939, nadat hij het niet-aanvalspact met de Sovjetunie in zijn binnenzak had, het reeds gegeven bevel aan de Wehrmacht voor de aanval 3 x laten verschuiven. Iedere keer met als argument voor de leiding van de Wehrmacht: “Ik heb nog tijd nodig om de onderhandelen”. Als Hitler - hoe dan ook - zijn oorlog om “Lebensraum im Osten” had willen hebben had hij de Wehrmacht tot de aanval laten overgaan nadat ze was opgemarcheerd en nadat hij voor Stalin “de rug vrij had” middels het verdrag.

  6. 6.De hele maand augustus 1939 waren in Neurenberg en Berlijn de voorbereidingen gaande voor de Rijkspartijdag, die vanaf 2 september in Neurenberg gehouden zou worden. De partijdag werd 6 dagen voor het oorlogsbegin verdaagd. Men liet de voorbereidingen voor zulk een grote gebeurtenis op hoogste politieke niveau niet op volle toeren en met zoveel onkosten lopen als men van te voren al wist dat het toch niet doorgaat. Als de veldtocht in Polen deel uit maakte van een lang gekoesterd plan dan had Hitler de Rijkspartijdag voor 1939 lang daarvoor op een ander moment vastgelegd.

  7. 7.Op de tweede dag van de veldtocht in Polen heeft Hitler de Engelse regering de terugtocht van de Duitse troepen uit Polen en schadeloosstelling voor alle tot dan toe ontstane oorlogsschade in Polen aangeboden. Dit op voorwaarde dat Londen in Warschau voor de terugkeer van Danzig in het Duitse rijk en één exterritoriale verkeersverbinding van het rijksgebied naar Oostpruisen zou bemiddelen. Als Hitler geheel Polen als Duits “Lebensraum” had willen veroveren dan had hij nooit een dergelijk aanbod gedaan tijdens een bijzonder succesvolle veldtocht.

  8. 8.Hitler had in 1939 geen concept voor de verovering van enig “Lebensraum im Osten” Hij wist -  wat uit gespreksaantekeningen blijkt - tijdens de veldtocht tegen Polen nog niet wat hij met de overwinning op Polen zou aanvangen. Had Hitler in 1939 Polen als “Lebensraum im Osten” voorzien dan had hij ook een concept voor het overwonnen Polen paraat gehad.

  9. 9.Na de overwinning op Polen bood Hitler de Engelse en Franse regering vrede aan. Bij dit aanbod behoorde de ontruiming van Polen door de Wehrmacht m.u.v. Danzig en de Corridor. Had Hitler Polen als “Lebensraum im Osten” willen hebben dan had hij zo’n aanbod nooit gedaan.

  10. 10.In 1940 liet Hitler volgens een in een verdrag vastgelegde afspraak met Stalin de voor ca. 200 jaren in de Oekraïne wonende Duitse agrariërs in de Warthegau, dus aan de rand van het Duitse rijk verhuizen naar elders. Als hij in die tijd nog steeds Duitse agrariërs had willen vestigen - zoals in “Mein Kampf” geschreven - dan had hij niet het tegendeel gedaan maar had hij deze Duitse boeren uit de Oekraïne juist “heim ins Reich” gehaald.

  11. 11.Na de succesvolle veldtocht tegen Frankrijk liet Hitler de pantser- en munitie-productie voor 1/3 verminderen. Als hij in die tijd een voortzetting van de oorlog tegen de Sovjetunie in gedachte had om “Lebensraum im Osten” te veroveren had hij voor deze productievermindering zeker geen opdracht gegeven.

  12. 12.Eveneens na de veldtocht tegen Frankrijk liet Hitler 35 Duitse legerdivisies opheffen. Ook dit wijst niet in de richting van een voortzetting van de oorlog tegen de Sovjetunie om “Lebensraum im Osten” te veroveren.

  13. 13.In 1945 maakten de Siegermächten alle Duitse dossiers en archieven buit en gebruikten het als bewijsmateriaal tegen de rijksregering en de leiding van de Wehrmacht. In het Neurenberg-proces kon ondanks dat geen enkel document overlegd worden wat in de richting van een voor-oorlogs plan wees inzake de verovering van Polen, de Oekraïne of Rusland. Had Hitler voor de oorlog Polen als uitbreiding van het “Lebensraum” willen veroveren dan hadden de Siegermächten zeer zeker deze dossiers als bewijs gepresenteerd.


Dit zijn 13 argumenten die het tegenspreken dat Hitler in 1939 en 1940 de opzet had “Lebensraum im Osten” te veroveren, ondanks de hiervoor genoemde 3 argumenten - Mein Kampf , de redevoeringen en de aanval tegen Rusland - die hiervoor spreken dat hij “De trek van de Germanen naar het Oosten” in 1939 en 1940 nog steeds in gedachten had. Een wetenschapper beweert alle argumenten die hij kent, en niet alleen deze 3 die zijn stelling ondersteunen. Het is ten slotte zo dat de oorzaak van de Duitse veldtocht tegen Polen en ook het begin van de 2-de Wereldoorlog eerder uit de concrete situatie in de herfst van 1939 met 3 onopgeloste Duits-Poolse problemen dan een uit een totaalconcept van Hitler ontsproten is. Daarmee komt de vraag opnieuw op de voorgrond wie de Duits-Poolse problemen in 1918 geconstrueerd hebben en wie het in 1938 en ’39 met opzet hebben laten escaleren. Eén vader van de Tweede Wereldoorlog mag men alleen op zichzelf zien. Hij die hem opent, zeg maar : Gestart heeft; De vaders zijn ook alle betrokkenen die daarvoor de oorzaken van de oorlog gecreëerd hebben en het conflict hebben laten escaleren.


  1. 3.De oorlog tegen de Sovjetunie in een ander licht ( operatie Barbarossa )

De Lebensraum-theorie staat dus niet sterk voorzover het Hitlers besluit tot een aanval op de Sovjetunie moet verklaren.


Dat de oorlog tegen Polen toch uitdraaide op een wereldoorlog danken we in de eerste instantie aan Engeland. Toen Duitsland aan Engeland in 1939 en ’40 meerdere keren voorgesteld had de oorlog met een vrede te beëindigen door Polen vrij te geven m.u.v. het Duitse Danzig en de overwegend Duits bewoonde Corridor, koos Engeland steeds weer voor voortzetting van de oorlog. Omdat de oorlog in het westen dan noch met een vrede, noch met een overwinning op Engeland beëindigd kon worden, won de verdere verstandhouding met de Sovjetunie opnieuw aan betekenis die het in 1939 - kort voor het oorlogsbegin - had. Het was de vraag of de Sovjetunie ook in de toekomst aan de Duitse kant zou blijven staan,  zich neutraal zou gaan opstellen, of zich alsnog aan de Engelse kant zou aansluiten. Hitler stond, na de gewonnen veldtocht tegen Frankrijk en na de weigering van de Britten om op 1 van de vele vredesvoorstellen in te gaan, voor de keuze; a) te proberen de Sovjetunie wat meer aan Duitsland te binden of b) haar als potentiële vijand in de rug van Duitsland uit te schakelen.


Hitlers plan om de Sovjetunie aan te vallen is dan pas ontstaan in een concrete situatie. In juni 1940 annexeerden de Sovjets Bessarabiën en Nordbukowina. Daarmee benaderden zij bedreigend de Roemeense oliebronnen, welke Duitsland voor het grootste deel van olie voorzagen. Tot die tijd lagen de 6 Duitse reservedivisies aan de grens tussen Polen en de Sovjetunie met 170 Russische legerdivisies tegenover elkaar. Hitler reageerde. In juli 1940 gaf hij voor de eerste keer de opdracht aan het opperbevel van het leger en de Wehrmacht de mogelijkheid van een aanval tegen de Sovjetunie te onderzoeken. Gelijktijdig gaf ook Stalin in Moskou dezelfde opdracht voor een aanval tegen Duitsland. Toen de Duitse rijksregering in september 1940 een poging deed om de Sovjetunie bij een kort daarvoor opgerichte 3-bond van Duitsland, Japan en Italië te betrekken werd de Sovjet minister van BuZa Molotow voor een bezoek naar Duitsland uitgenodigd. Deze verklaarde in Berlijn, als verrassing voor de Duitse gastheren, dat het “Geheime  aanvullende verdrag” van augustus 1939 inzake de opdeling van de interessesferen in Oost Europa uitgediend is. Over de interessesferen moest nu opnieuw onderhandeld worden. Daarbij eiste hij de volgende staten en wateren voor de Sovjetunie op:

Finland,

de Donau,

Roemenië,

Hongarije,

Bulgarije,

Turkije met de uitgang van de Zwarte Zee,

Iran,

Griekenland,

Joegoslavië,

de Oostzee - uitgang en

Spitsbergen.


Omdat de Sovjetunie intussen alle staten, die in 1939 tot haar interessesfeer waren toegezegd, geannexeerd had, moest men er van Duitse kant vanuit gaan dat de Sovjetunie nu van plan is deze genoemde staten eveneens te onderwerpen. Dat had Duitsland van haar handelspartners in Zuid-oost Europa en haar bewegingsvrijheid in de Oostzee beroofd en het communisme tot de grenzen van Italië en Duitsland toegelaten.


Hitler die met het geplande nieuwe pakt met Stalin eigenlijk Groot Brittanië tot, de reeds meerdere malen aangeboden, vrede had willen bewegen, zag plotseling het gevaar van een Brits-Russische valkuil die werd opgezet. Zijn vrees in deze richting groeide in de late herfst van 1940 met het binnenkomen van steeds nieuwe berichten over een verdere opmars van het Rode Leger, die hij zelf in een gesprek met de Roemeense staatschef Antonescu als “de grootste manoeuvre  van de geschiedenis” betitelde. In het licht van dit nieuwe gevaar besloot Hitler tot de aanval op de Sovjetunie. De later zo bruut gevoerde oorlog ontstond in november 1940 in deze situatie. Het ontstaan van de oorlog tegen de Sovjetunie had dus van hieruit gezien in de eerste instantie niets met Hitlers “Lebensraum - gedachte” of met een “Groot Plan” te doen.


4. Geen Hitler- “Master-plan”

Het begin van de oorlog in 1939 tegen Polen heeft zich door 3 concrete Duits-Poolse problemen - Danzig, de Corridor - bescherming Duitse minderheden in Polen - ontbrand. Aan het oorlogsbegin lag - zoals boven vermeld in de opsomming van de 13 argumenten - geen groot “masterplan” ten grondslag. Het ontstaan van de oorlog had met een lang van te voren geplande veroverings- en vernietigingsoorlog niet het minste te doen. Bij het uitbreken van de oorlog liet Hitler zich duidelijk niet door pragmatische- en niet door ideologische gedachten leiden.


Dat de oorlog tegen de Sovjetunie vanaf 1941 zich tot een “Lebensraumkrieg”  heeft ontwikkeld - zoals weergegeven - heeft eveneens niets met de voorgeschiedenis en de argumenten voor het beginnen van de oorlog van 1941 te doen. Het ontstond uit de hiervoor omschreven politiek- / strategische ontwikkelingen vanaf  november 1940. Dat deze oorlog in een veroverings- en vernietigingsoorlog ontaarde lag aan de opnieuw wakker geworden “Lebensraum - ideeën” en aan zijn ideologisch gefundeerde onverbiddelijkheid die met die van de Sovjetunie overeenkwam, alsmede aan zijn misdadige rassenwaan.


Met de kennis dat ook het begin van de oorlog tegen Rusland in de eerste instantie niet een doel van Hitler was om “Lebensraum” te veroveren, maar een geheel andere grond had, wankelt de stelling dat al het begin van de oorlog tegen Polen in 1939 een deel was van een totaalconcept van Hitler. Dat “Hitlers Masterplan” zo perfect past in het beginnen van een oorlog tegen Polen is in de tijden van Hitler is nooit duidelijk gebleken. Het leverde alleen een hypothese op voor een “meerderheidsmening”.


x

 
Aanloop
WO2aanloop_WO2.html
 
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
QuizQuiz_WO2.html
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html
Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html
RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html
Her-bewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html
1 september 19391_september_1939.html
Plan Hitler
1939
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
ContactContact.html