1-9-1939
1 september 1939 &

de chronologie

 
 
Ondanks de onvermoeibare bemiddeling door Dahlerus tussen Hitler en Chamberlain mondde de Chronologie naar 1 september 1939 uit in een werelddrama waarin Roosevelt een zeer merkwaardige rol speelde.


1.      De laatste week voor het begin van de oorlog.

2.      Chronologie naar 1 september 1939

2a.    Roosevelt laat Polen in de val lopen

2b.    6-punten voorstel Hitler


1. De laatste week voor het begin van de oorlog.

Adolf Hitler had besloten het open Danzig-vraagstuk, het probleem met de verkeersverbinding Oostpruisen naar het rijk en bescherming van de Duitse minderheden in Polen nog voor de winter middels onderhandelingen - en indien niet mogelijk dan maar met een oorlog - op te lossen. De generaalstaf had zowaar meerdere keren gewaarschuwd dat een oorlog met Polen ook een oorlog met Engeland en met Frankrijk en op de langere duur ook met de USA zou betekenen. En dat een 2-frontenoorlog  niet te winnen zou zijn. Maar de staf had zich ook beraden dat wanneer het dan toch tot oorlog moest komen deze - vanwege de klimaat- en weersomstandigheden - niet meer na 2 september begonnen kon worden. De toestanden op de wegen werden dan voor het leger snel te moeilijk, evenals het vliegweer voor de Luftwaffe in Oost-Europa. Zo was Hitlers beslissing niet vrij van de invloed van deze datum.


2. Chronologie naar 1 september 1939

Woensdag, 23 augustus 1939, 9 dagen voor oorlogsbegin

De sensatie in de ochtendkranten was het bericht over de uitnodiging van Stalin aan de Duitse minister van Buitenlandse Zaken (BuZa) Von Ribbentrop naar Moskou te komen. Premier Chamberlain, was intussen over het mislukken van de Engelse inspanningen in Moskou inzake een pakt met de Sovjetunie tegen Duitsland in kennis gesteld. Hij stuurde zijn ambassadeur Henderson met een brief naar Hitler. Hitler verzekerde Henderson als eerste zijn persoonlijke waardering, maar beklaagde zich over de houding van Engeland tegenover Duitsland inzake de Danzig-kwestie. Henderson wierp tegen dat de Duitse regering de Poolse zowaar een onderhandelingsaanbod voorgelegd had, maar dat deze meer het karakter van een dictaat had.


Hitler betreurde het dat Engeland zich voor hem “ voor wie hijzelf de grootste vriend wil zijn tot vijand maakt” . En hij benadrukte “dat Duitsland nog nooit iets schadelijks tegen Engeland heeft ondernomen en dat Engeland zich desondanks tegen Duitsland opstelt.”


Hendersons antwoord stelde de zaken op z’n Brits voor:


  1. “Men heeft zich alleen tegen het basisprincipe van geweld opgesteld”


Hitler dreigde:


  1. “dat hij bij de geringste Poolse poging nog verder tegen Duitsers of tegen Danzig op te treden onmiddellijk zal ingrijpen”.... “Bij de volgende Poolse provocatie zal ik handelen”.


Omdat de gewelddadigheden tegen de Duitsers in Polen aan de orde van de dag waren en voorvallen aan de grens van Danzig geen zeldzaamheid, zei Hitler met die woorden dat Duitsland eigenlijk in de startblokken stond om Polen aan te vallen. Daarmee was dit gesprek beëindigd. Hitler had de ambassadeur Henderson duidelijk gemaakt dat hij Engeland de schuld er van gaf dat de besprekingen met Polen tot nog toe vruchteloos zijn geweest. Henderson probeerde Hitler duidelijk te maken dat oorlog met Polen een oorlog met Groot Brittanië dichterbij zou brengen, ook als de Sovjetunie niet meer aan de kant van Engeland zou staan.


Chamberlains brief die Henderson aan Hitler overhandigde hield 2 aanbiedingen in.

  1. 1.Chamberlain stelde voor de onderhandelingen met Polen zo lang uit te stellen totdat de Duits-Poolse gemoederen wat afgekoeld en wat rustiger geworden zijn. Hij speelde daarmee op tijdwinst. (Ook de Britten wisten dat het aanvallen van Polen na 1 september een moeilijke operatie zou worden.)

  2. 2.De Britse premier stelde onderhandelingen in het vooruitzicht die parallel met het Danzig-vraagstuk liepen en “gelijktijdig de grote internationale betrekkingen konden regelen, inclusief de zaken die Duitsland en Engeland interesseren”.


Dat geheel vormde een geclausuleerd aanbod waarmee de regeling van de Poolse zaak ook de Duits-Engelse verstandhouding opnieuw gearrangeerd zou worden. En dat was nu juist wat Hitler vanaf zijn aantreden had nagestreefd. Dit moest Hitler verleiden


Hitler antwoordde Chamberlain op dezelfde dag. De Duitse kanselier betoonde in deze brief de wens van vriendschap met Groot Brittanië, en beklaagde zich over Polen.


  1. “ Duitsland is bereid het Danzig-vraagstuk en de Corridor door een duurzame eenmalig, allesomvattend voorstel langs de weg van onderhandelingen uit de weg te ruimen”


  1. “ Engeland heeft ”, zo beargumenteerde hij, “dit aanbod door stemmingmakerij tegen Duitsland en door een garantieverklaring aan Polen gesaboteerd “. Duitsland zal de druk op de Duitse minderheden in Polen en ultimatums tegen de stad Danzig niet meer verder dulden”.


De brief eindigt met de zin:


  1. “ De vraag over de behandeling van de Europese problemen in vreedzame zin kan niet door Duitsland beslist worden, maar in de eerste plaats door die gene die zich tijdens de misdaad van het Versailles-dictaat tegen iedere vreedzame herziening vasthoudend en consequent verzet hebben...... Ik heb tijdens mijn leven voor een Duits-Engelse vriendschap gestreden. Maar ik ben door de houding van de Britse diplomatie - op z’n minst tot nog toe - van de zinloosheid van een dergelijk verzoek overtuigd geraakt. Wanneer dit in de toekomst zal veranderen kan niemand gelukkiger zijn dan ik.”


Deze eerste nota-uitwisseling in de laatste week voor de oorlog gaf nog hoop op een vergelijk. Beide regeringschefs verzekerden zich dat ze een oorlog wilden vermijden. Doch beiden volgenden - ieder voor zich - een dubbel strategie die op zich in tegenspraak was. Chamberlain wilde de oplossing van de aanstaande problemen alleen langs de weg van onderhandelingen dulden, doch hij had deze weg zelf versperd met zijn garantieverklaring aan Polen. En Hitler wilde zowel een toenadering met Engeland als ook in de Danzig-kwestie geen pas op de plaats maken. Ook dat was nauwelijks verenigbaar. Hitler stond voor “het één of het ander” en bereidde beide voor: nl. onderhandelingen en oorlog.....


Op 23 augustus voerden minister van BuZa Von Ribbentrop en collega Molotow en Stalin onderhandelingen. Het werd een late nacht voordat het Duits-Russische niet-aanvalspakt de handtekeningen van beide partijen droeg.


Donderdag 24 augustus,   8 dagen voor oorlogsbegin

Om 2 uur ‘s morgens meldde Von Ribbentrop per telefoon van uit Moskou aan de “Fuhrer” de ondertekening van het verdrag. Hitler putte daaruit opnieuw de hoop dat Engeland haar rol in de ondersteuning van Polen gezien deze nieuwe situatie wel zal overdenken, en dacht dat Polen hierdoor wel bereid zou zijn om over Danzig te onderhandelen.


Toen Göring de brieven van Chamberlain en Hitler las kreeg ook hij nieuwe hoop voor een uitweg uit de inmiddels Duits-Engelse onderhandelingen over het Danzig-Polen vraagstuk. Göring ging nu aan BuZa minister Von Ribbentrop voorbij. Hij gebruikte daarvoor de gesprekscontacten die hij zelf in Londen had en een Zweedse bemiddelaar, de industrieel Dahlerus. De maarschalk vroeg de Zweed om de volgende dag naar Londen te vliegen en de Engelse regering mede te delen dat de Duitse regering tot een Duits-Britse overeenkomst wenst te komen.


In Londen hield premier Chamberlain ondertussen een rede voor het Lagerhuis. Hij bevestigde opnieuw de trouw aan het bondgenootschap met Polen door de Britten. Hij klaagde dat de Duitse regering zonder enig compromis Danzig opeist en wees bovendien op de verwachting dat Hitler Oost-Europa als Duits interessegebied wil aanmerken. En dat het juist Engeland is die instaat voor vrijheid en onafhankelijkheid der volkeren. Deze zienswijze was niet waar te maken en dat wisten de Britten zelf maar al te goed. Ze kwam vanuit Duits gezichtspunt nogal schijnheilig over. (immers Engeland was totaal niet in staat de Polen te hulp te schieten bij een Duitse aanval) Polen was net zo compromisloos als het Duitse rijk. En Groot Brittanië hield er in Azië en Afrika zelf haar interesse sferen op na. De Britten gaven kennelijk weinig om de vrijheid en onafhankelijkheid van de volkeren in de koloniën van India tot Nigeria. Maar dan nog bouwde deze rede geen nieuwe hindernissen op.


Tegen de middag, met de ondertekening van een Engels-Pools bijstandsverdrag vervloog voor het eerst de hoop van Hitler dat het Duits-Russische verdrag van afgelopen nacht de Britten er toe zou kunnen bewegen de Polen aan te raden om in de Danzig-kwestie bij te draaien. Hij liet Generaal Keitel, de chef van het opperbevel van de Wehrmacht komen en verschoof de reeds bevolen aanval tegen Polen voor de eerste keer. “Hij moest” - zo zei Hitler - “tijd voor verdere onderhandelingen winnen”. De “Fuhrer” streefde op deze dag, 24 augustus, klaarblijkelijk nog steeds een oplossing zonder bloedvergieten na.


In Parijs spande men zich inmiddels ook in voor de vrede, maar dan op hun eigen manier.

Wat hier verwondert is dat Frankrijk deze “zelf-anschluss” niet als idee of compromis in het Duits-Engelse -Poolse debat na voren bracht. Het wekt veel meer de indruk  alsof de Franse regering in deze hoog gespannen toestand liever wacht tot Duitsland zelf naar Danzig grijpt en daarmee de schuld aan de oorlog op zich laadt.


2a.    Roosevelt laat Polen in de val lopen

In Washington liet Roosevelt de Polen willens en wetens in de val lopen... Op de vroege morgen van deze dag verraadde een Duitse diplomaat in Moskou aan een Amerikaanse collega de inhoud van de geheime aanvullende overeenkomst die Oost Europa in een Russische en een Duitse interessesfeer zou verdelen. De scheidslijn verdeelde ook Polen. ‘s Middags om 12.00 uur telegrafeerde de Amerikaanse ambassadeur de inhoud van het geheime aanvullende protocol naar Washington. Een korte tijd later droeg President Roosevelt kennis dit hete nieuws en daarmee ook van het acute gevaar wat Polen vanuit Rusland bedreigde. Roosevelt deed niets om Warschau, Londen of Parijs te waarschuwen. Een waarschuwing op deze zelfde dag had Polen waarschijnlijk er toe kunnen bewegen Hitlers aanbod van 28 april alsnog te accepteren. Dit laatste aanbod hield in:


  1. een vrijhaven en economische privileges in Danzig,

  2. de erkenning van de Poolse gebiedsuitbreiding sinds 1918 in Posen, Westpruisen en Zuid-Oost Opper Silezië.

  3. een vredesverdrag voor de duur van 25 jaar


Dit alles in ruil voor een exterritoriale weg door de corridor en Danzig. Een waarschuwing aan de Britten had misschien het garantieverdrag voor Polen, die deze dag werd gesloten, kunnen verhinderen. Maar kennelijk was het voor Roosevelt belangrijker dat Hitler zich in een strijd om Danzig-strijd zou verstrikken.


De bijdrage van Polen deze dag was dat het in de voormiddag om 11.00 uur de buitengrenzen van Danzig sloot. De daardoor ontstane moeilijkheden inzake de verzorging in de stad droegen er toe bij dat de stemming van de Danzigers voor een snelle Anschluss verder warmliep.


Vrijdag 25 augustus,  7 dagen voor oorlogsbegin

Tegen 08.00 uur vloog de Zweedse bemiddelaar Dahlerus op verzoek van Maarschalk Göring middels een ingelaste vlucht van Berlijn - Tempelhof naar Londen.


In Berlijn volgde het ene nieuwsbericht het andere op. Ze waren niet allemaal even aangenaam voor de “Fuhrer”. Het waren berichten over vechtpartijen en rellen aan beide kanten. Nog steeds werden Duitse boerderijen aan de Poolse kant van de grens in brand gestoken. Duitse stoottroepen vergolden deze brandstichtingen nog dezelfde nacht aan de Duitse kant van de grens. Ook de vluchtelingenstroom hield steeds verder aan. Poolse grenstroepen probeerden de Duitse vluchtelingengroepen met geweer en mitrailleur-vuur voor de grens weg te drijven. Opnieuw waren er in deze nacht 8 mensen op de vlucht doodgeschoten. Bovendien was een burger passagiersvliegtuig op weg naar Koningsberg over de Oostzee door Pools luchtafweergeschut beschoten.


Het uitzicht om wegens Danzig en de Transitwegen in een oorlog met Engeland te geraken verdroeg zich niet met Hitlers strategische voorstelling van een toekomstig Duits-Britse samenwerking en vriendschap. Zo besloot Hitler nog op de voormiddag van 25 augustus de aanval tegen Polen verder uit te stellen (voor de 2-de maal dus) en Engeland opnieuw een voorstel te doen.  Toen verzocht hij de Engelse ambassadeur Henderson bij zich te laten komen in de Rijkskanselarij. Om 13.30 stonden beide heren tegenover elkaar. Hitler borduurde voort op het laatste gesprek waarin Henderson zich over de hoop op een Duits-Britse overeenkomst uitliet, en stelde een groter, meer omvattend, verbond met Engeland in het vooruitzicht, wanneer eerst het Duits-Poolse probleem opgelost zou zijn. Maar wat betreft de casus zelve bleef Hitler volharden en zei:


  1. “Het probleem met Danzig en de Corridor moet opgelost worden” en vulde aan: “ Wanneer de Britse regering deze gedachte overwegen zal, dan kan daaruit een zegen voor Duitsland en ook voor het Britse wereldrijk ontstaan. Wanneer het deze gedachte afwijst dan zal het oorlog opleveren.”


Henderson volharde op het bondgenootschap wat Engeland heeft met Polen en antwoordde dat het Duitse aanbod inzake een bondgenootschap dan pas actueel kan worden nadat het Poolse vraagstuk langs de weg van onderhandelen opgelost is. Nadat Henderson vertrokken was, besloop Hitler klaarblijkelijk de twijfel dat hij de Engelsman beter had kunnen overtuigen. Hij zette zijn gedachten nog een keer in 6 punten op papier en stuurde deze Henderson direct naar de ambassade na. In punt 2 sloeg Hitler een toon aan die tot nog toe ontbroken had. Hij vroeg of Groot Brittanië bij de terugkeer van Danzig en de Corridor behulpzaam wilde zijn. Daarmee lag nu de bal bij Engeland, wat nu kon bemiddelen of Polen onder druk kon zetten om op de gepresenteerde Duitse wensen in te gaan.


Om 17.30 uur meldde de Franse ambassadeur Coulondre zich bij Hitler, die het gesprek opende met:


  1. In het aanzien van de ernst van de situatie wil ik U een verklaring afgeven, en vraag U deze aan de heer Daladier (Frans ministerpresident) te overhandigen. Ik koester geen vijandige gevoelens tegen Frankrijk. Ik heb persoonlijk van Elzas Lotharingen afgezien en de Duits-Franse grenzen erkent. Ik wil geen conflict met uw land.... Involgen hiervan is bij mij de gedachte dat ik door Polen met Frankrijk moet vechten buitengewoon pijnlijk..... Ik heb voor meerdere maanden aan Polen inzake de terugkeer van Danzig en een smalle strook land als verbinding van deze stad met Oostpruisen gevraagd, uiterst correcte en goed doordachte voorstellen gedaan.... De Poolse regering heeft niet alleen mijn voorstellen afgewezen, maar ook de Duitse minderheden ernstig mishandeld.... Frankrijk zou dat evenmin dulden als Duitsland.... Ik zal Frankrijk niet aanvallen, maar als het in een conflict ingrijpt dan zal ik tot het einde gaan. Zegt U dat alstublieft aan de heer Daladier namens mij“.


De ambassadeur Coulondre antwoordde:


  1. Nu dat ieder misverstand uit de weg is vind ik het waardevol hierop U mijn erewoord als soldaat te geven dat Frankrijk Polen in het geval dat het wordt aangevallen met haar strijdkrachten terzijde zal staan. Ik kan U eveneens mijn erewoord geven dat de regering van de Franse Republiek tot het laatste ogenblik alles zal doen wat in haar macht ligt om de vrede te bewaren. U zult het de Poolse regering aan waarschuwingen om voorzichtig te blijven niet laten ontbreken”.


Hitler moest hier - en eigenlijk al geruime tijd eerder - erkennen dat hem nu de rekening voor de onrechtmatige bezetting van rest -Tsjechië voorgelegd werd. Op die rekening stonde nog een aantal niet-uitgesproken posten:


  1. De opzegging van het Verdrag van Versailles

  2. De Anschluss met Duits Oostenrijk

  3. De misdadige totalitaire dictatuur als staatsvorm

  4. De groei van de macht van het Derde Rijk in de afgelopen 6 jaar

  5. De snel groeiende Duitse concurrentie op internationale markten

  6. De herwapening van de Wehrmacht

  7. Hitlers eisen inzake teruggave van voormalige Duitse koloniën

  8. De Duitse wil om als grootmacht in Midden-Europa uit te groeien


Het ging hier niet meer alleen om Danzig en de transitwegen. Danzig was voor de Groot Brittanië en Frankrijk  nu de horde waarvoor zij het Duitse rijk tot staan wilden brengen of waarmee zij het ten val kon brengen.


Ook tussen de Engelse ambassade in Warschau en het ministerie van BuZa in Londen gingen telegrammen heen en weer. Om 01.00 uur eiste minister Halifax in Londen van ambassadeur Kannard in Warschau de Polen te waarschuwen “ Iedere handeling achterwege te laten die hen in de rol van agressor kan doen belanden”.


Om 14.00 uur stuurde Kennard nog een inschatting van de situatie aan Halifax in Londen:


  1. “Ik betwijfel uitgesproken of het iets nuttigs oplevert als de Poolse ambassadeur een gesprek met Hitler zoekt”


Parijs en Londen hadden de zorg dat de oorlog vanuit Polen zou losbarsten in plaats vanuit Duitsland. In Warschau betitelde men de onderhandelingspoging van de Duitsers als intrige, en Kennard toonde geen bereidheid de Polen tot gesprekken met de Duitsers te bewegen.


Ondertussen had de Zweedse bemiddelaar Dahlerus in Londen bij minister van BuZa Lord Halifax voorbesprekingen gehad. Ongeveer 18.30 uur, dus uren na de ondertekening van het Pools-Britse bijstandspakt, verklaarde Lord Halifax dat hij sinds het bezoek van Henderson bij Hitler - die zelfde ochtend - hoopvol gestemd was. Hoewel hij nog geen bericht over het resultaat van deze bespreking ontvangen had, hoopte hij dat de initiatieven voor het openen van officiële onderhandelingen een vreedzame oplossing mogelijk maakten. Dahlerus geloofde in een doorbraak en belde om 22.20 uur maarschalk Göring op om hem te berichten. Göring werd heel nerveus. Hij verklaarde dat hij een uitbraak van de oorlog ieder moment vreesde. Het Engels-Poolse verdrag van de voormiddag werd door de “Fuhrer” opgevat als een uitdrukkelijke verklaring van Engeland dat zij geen vreedzame oplossing meer op prijs stelde. Dahlerus informeerde nog in dezelfde nacht de Chef van de centrale leiding van het ministerie van BuZa in Londen hoe het verdrag in Duitsland op de Duitse kanselier uitwerkte. Hij drukte zijn verwondering er over uit dat het verdrag in Duitsland niet goed begrepen werd. Dahlerus vroeg om een nieuwe afspraak met Halifax.


Op deze vrijdag - een week voor de oorlog - herhaalde de Britse regering haar standpunt van 23 maart van het zelfde jaar. Met haar handtekening onder het Engels-Poolse bijstandspact bekrachtigde ze nog een keer de rugdekking voor Polen. De regering Chamberlain wilde Hitler daarmee verhinderen Danzig met het Duitse rijk te herenigen zonder de Brits-Poolse toestemming. Doch ze moest ook weten dat ze bij de nu gesterkte houding van Warschau Hitler voor de keuze zette om OF van Danzig & de Corridor & de bescherming van de Duitse minderheden in Polen af te zien, OF oorlog te voeren.  Met de Engelse ondertekening onder het Brits-Poolse verdrag van deze dag draaide Chamberlain de sleutel van de conferentie-zaal voor de Duits-Poolse onderhandelingen op slot.


Zaterdag 26 augustus, 6 dagen voor oorlogsbegin

Om 7.50 uur vloog ambassadeur Henderson naar Londen om Hitlers voorstel aan de Britse regering te overhandigen. Om 11.00 uur sprak Dahlerus opnieuw met BuZa minister Halifax. Hij schilderde hem voor wat voor een uitwerking het Brits-Poolse verdrag op Hitler heeft gehad. De Zweed vroeg Halifax Göring een brief te schrijven en Engelands ernstige voorkeur voor een vreedzame oplossing te bevestigen. Dahlerus vloog terug met het gevraagde schrijven en overhandigde deze aan Göring. Deze hield deze boodschap voor zo belangrijk dat hij direct naar Hitler reed en hem hiervan in kennis stelde. Intussen was het alweer middernacht. De brief en de mondelinge toelichting van Dahlerus zorgden er voor dat Hitler een tijd lang geloofde dat Engeland in een vreedzame Danzig-oplossing geïnteresseerd was, maar bij een eenzijdige gewelddadige oplossing van Duitse kant de oorlog aan Duitsland zou verklaren.


Kort na middernacht (27-8) liet Hitler Dahlerus bij zich komen in de Rijkskanselarij. Nu werd de Zweed van bemiddelaar tussen Göring en de Engelse regering tot bemiddelaar tussen Hitler en de Britten. De conferentie tot diep in de nacht, die nu meer dan anderhalf uur duurde,  werd een dialoog tussen Hitler en de Zweed waarbij beiden de opvattingen over de oorlogskansen onderling uitwisselden. Tot slot ging Hitler zeer opgewonden in de kamer heen en weer ijsberen, bleef plotseling voor Dahlerus staan en zei:”


“ U, heer Dahlerus heeft mijn opvatting gehoord. U moet nu meteen naar Engeland reizen om de Engelse regering mede te delen dat ik niet geloof dat Henderson mij heeft begrepen, en ik wens oprecht dat er een overeenkomst tot stand komt”


2b.    6-punten voorstel Hitler

Hitlers positie werd wederom in 6 punten samengevat, die nu deels verder gingen dan de 6 punten die Hitler aan Henderson meegegeven had.


  1. 3.Duitsland wenst een verbond met Engeland die alle strijdpunten van politieke of economische aard in de toekomst oplost.

Dit aanbod gold dus onverkort en niet eerst na het oplossen van het Danzig-vraagstuk zoals Hitler voorheen had voorgeslagen.

  1. 4.Engeland wordt gevraagd mee te werken dat Duitsland Danzig en de Corridor krijgt, m.u.v. een vrij-haven in Danzig die Polen ter beschikking blijft. Polen zal een corridor naar de havenstad Gdingen krijgen en geheel over deze stad en een groot buitengebied kunnen beschikken.


Hier werd nu met de Corridor meer verlangt dan alleen exterritoriale transitwegen. Omdat Polen tot nog toe niet op de door Hitler voorgeslagen minimale oplossing was ingegaan hoopte hij de rugdekking van Engeland voor het niet door Polen bewoonde Noord-Deel van de Corridor  binnen te halen.


  1. 3.Duitsland verplicht zich de grenzen van Polen te garanderen.

  2. 4.Duitsland wil een overeenkomst over koloniën, over teruggave  van haar voormalige bezittingen of compensatie

  3. 5.Duitsland wil garanties over de behandeling van de Duitse minderheid in Polen

  4. 6.Duitsland verplicht zich het Britse imperium waar het aangevallen kan       worden met haar Wehrmacht beschermen


Dahlerus zegde hem toe het nieuwe voorstel zo snel als mogelijk in Londen over te brengen.


Op dezelfde 26-ste augustus ontving Daladier Hitlers brief waarin hij schrijft dat Duitsland zelf tegen Frankrijk geen oorlog zal beginnen. Daladier en BuZa minister Bonnet stelden een antwoord op welke de 3 bekende posities weergaf.

Frankrijks trouw aan het bondgenootschap met Polen,

De vredeswil van Frankrijk en

Het voorstel om met Warschau te onderhandelen.


Daladier liet zich gaan in een lange opstelling van vredesbetuigingen die allemaal inhielden: Wij Fransen zijn vredelievend, en wie de Danzig-status aanraakt is dat niet” . De Franse regering dacht er dus nog steeds niet aan, het in Versailles mede door hun gecreëerde Duits-Poolse probleem, de Danzig-status ter discussie te stellen en de Polen aan te zetten om in deze zaak water in de wijn te doen.


Zondag 27 augustus, 5 dagen voor oorlogsbegin

In Londen beraadslaagde het kabinet over Hitlers eerste in 6 punten geformuleerde voorstel. In dit overleg stond de uitgebleven voor 26-8 verwachte inval van de Duitse Wehrmacht in Polen centraal. Men zag daarin het terugkrabbelen van Hitler voor de eigen politiek van “Hakken in het zand zetten“ in plaats van het op toenadering te waarderen. Op het moment dat Dahlerus in Londen aankwam werd hij meteen binnen gevraagd. De heren namen het aanbod van Hitler punt voor punt nauwgezet door. Toen werd overeengekomen dat de Zweedse bemiddelaar in plaats van Henderson met het Engelse antwoord naar Hitler in Berlijn zou vliegen, en de Duitse reactie op de Engelse voorstellen meteen naar Londen over zou brengen. Daarop zou de Londense regering zich opnieuw kunnen beraden. Dahlerus vloog naar Duitsland waar hij meteen door Göring ontvangen werd. Het was intussen weer laat op de avond geworden.


Göring hield het antwoord uit Londen niet in alle punten voor gunstig en had het bestaan deze persoonlijk met Hitler te bespreken en hem onder 4 ogen te overtuigen om het antwoord uit Londen ten nutte aan te wenden. Het antwoord betrok zich strikt op de 6 punten van Hitler. Zij luidde:


  1. 1.Dat Engeland in beginsel bereid is een verdrag met Duitsland te sluiten die een vreedzame ontwikkeling op politieke en economische gebied veilig stelt.

  2. 2.De vraag bij de hereniging van Danzig en de Corridor te helpen staat de Engelse regering welwillend tegenover de oplossing van het vraagstuk en beveelt directe onderhandelingen tussen Berlijn en Warschau aan.    

  3. 3.De Duitse garantie voor de toekomstige grenzen van Polen staat de Britse regering er op dat deze niet alleen door Duitsland maar ook door Rusland, Italië, Frankrijk en Groot Brittanië gegarandeerd moeten worden.    

  4. 4.De aangeroerde Duitse aanspraak op latere teruggave van de vroegere Duitse koloniën of compensatie hiervoor wijst de Engelse regering in de eerste instantie af, maar stelt latere onderhandelingen daarover in het vooruitzicht.    

  5. 5.De verstrekkende garantie voor de Duitse minderheden in Polen accepteert de Engelse regering en beveelt eveneens aan deze middels directe onderhandelingen met Polen op te lossen.    

  6. 6.Het Britse wereldrijk eventueel met militaire middelen te ondersteunen wordt meteen ter zijde geschoven.    


Görings twijfel aan Hitlers positieve reactie was geheel onterecht. Uiteindelijk betrof het voorstel - Danzig - & de Corridorkwestie Duits-Pools te onderhandelen - het meest pijnlijke punt van de Duitse positie. BuZa minister Beck in Warschau was in de Danzig-Transit-kwestie sinds oktober vorig jaar nog geen stap Duitsland tegemoet gekomen. De Britse en Franse garanties en de beloftes van maart en mei en van 2 dagen terug hadden Beck in zijn houding versterkt om geen duim breed toe te geven. Ook het voorstel om over de bescherming van de Duitse minderheden in Polen te onderhandelen vond hij bespottelijk. Polen had de, in het Verdrag van Versailles getekende, Minderheden-bescherming beëindigd en een dergelijke overeenkomst met Duitsers in eigen land niet doorgevoerd. Wat zouden de Polen nu dan willen veranderen wat betreft Danzig, de Corridor en de Duitse minderheden ?  Göring wilde proberen Hitler met dit antwoord van de Engelse regering van een invasie in Polen af te brengen. Toen hij zich met het door Dahlerus overgebrachte Chamberlain-antwoord bij de “Fuhrer” meldde was het al bijna middennacht.


Op de zelfde dag lag in Londen het volgende bericht uit Warschau. Ambassadeur Kennard deelde mede hoe hij de dingen zag:


“Voor zover ik het beoordelen kan zijn de Duitse beweringen over massa-arrestaties en  mishandelingen van Duitse minderheden in Polen grove overdrijvingen, zo niet,  dan wel leugens..... In ieder geval handelt het hier eenvoudig om Duitse provocaties in samenhang met een politiek die 2 naties tegen elkaar opgezet heeft. Ik neem aan dat dit gebeurt om a) oorlogsstemming in Duitsland te bevorderen b) De publieke opinie in het buitenland te beïnvloeden en c) een te neergeslagenheid of openlijke agressie in Polen te provoceren”


Maandag 28 augustus, 4 dagen voor oorlogsbegin

Vroeg in de ochtend 01.30 uur. Göring kwam van Hitler terug en had met de Dahlerus-boodschap succes gehad. Ondanks dat het bedtijd was reed Göring nog naar Dahlerus en bericht:


  1. “Met vreugde begroette Hitler Engelands wens met Duitsland tot naar vreedzame uitwerking toe te werken. De rijkskanselier hecht er grote waarde aan een werkelijk verbond tussen Groot Brittanië en Duitsland tot stand te brengen en niet slechts een verdrag. Hitler respecteert Engelands besluit de garantie voor Polen overeind te houden en evenzo het Engelse wens naar een internationale garantie voor de grenzen van Polen door de 5 grootmachten. Hij accepteert ook het Engelse voorstel de kwestie Corridor en Danzig definitief door directe onderhandelingen tussen Duitsland en Polen te regelen. Hij heeft ook blijk van zijn overtuiging gegeven dat de Engelsen bij de daarmee samenhangende onderhandelingen hun best zullen doen om voor een bevredigende oplossing te zullen bijdragen.”


De vrede scheen gered. Hoe dan ook gaf Hitler te kennen dat hij nog een keer wilde wachten, en dat hij met een garantie voor de grenzen van Polen door Engeland, Frankrijk, Italië, en de Sovjetunie instemde. Deze instemming laat zich aansluiten op de visie dat zijn interesse in de verovering van het buurland Polen relatief gering was.


Dahlerus maakte nu haast om de reacties van Hitler en Göring zo snel mogelijk aan Londen door te geven. Hij gaf daarbij aan dat Engeland nu Polen moest overtuigen om z.s.m. met Duitsland te gaan onderhandelen. Dahlerus bracht bovendien over dat het uiterst belangrijk was dat het officiële antwoord, wat Henderson later zou overbrengen, zou vermelden dat Engeland zich verplicht om de Polen tot onderhandelingen met Duitsland te bewegen.


In Londen werd intussen het officiële antwoord van de Britse regering op Hitlers 6-punten aanbod geformuleerd. Om 14.00 uur ging een telegram van Lord Halifax naar de Engelse ambassadeur Kennard in Warschau  met de opdracht onmiddellijk bij de Poolse BuZa minister na te vragen of de Poolse regering zich tot directe onderhandelingen met de Duitsers bereid verklaarde. In het telegram was een schaakzet van Londen verscholen die blindelings naar de oorlog leidde. Minister Halifax gaf in deze opdracht aan ambassadeur Kennard aan dat men in Londen juist tussen de methode van de aanbevolen onderhandeling en de doelen van de onderhandelingen onderscheid maakte. Men wil met de aanduiding van de “bereidheid om te onderhandelen” van Polen niet verwarren met “instemmen met de eisen van Hitler”. Groot Brittanië bleef met hun blanco check achter Polen staan.


Het telegram bevatte niet één woord over Danzig en niet de geringste aanwijzing, aan het adres van Warschau, de Duitsers een stuk tegemoet te komen. De geclausuleerde boodschap luidde dat de Engelse regering de Poolse bereidheid om te onderhandelen niet als een toegeven in de Danzig-kwestie zal misverstaan, en dat Warschau dat ook niet doen zal. Men verwachtte dat Polen zou onderhandelen en meer niet. Na deze boodschap kon men in Londen er zeker van zijn dat Warschau - wat betreft Danzig - de hakken in het zand zou zetten.


Om 16.00 uur kwam het antwoord uit Warschau bij BuZa Londen aan.


  1. “ BuZa minister Beck is uiterst dankbaar voor het voorliggende antwoord aan Hitler en machtigt de zijner majesteit regering de Duitse regering te informeren dat Polen bereid is meteen in directe onderhandelingen met het Duitse rijk te treden”


Om 17.00 uur vloog Henderson terug naar Berlijn. Om 22.30 uur, toen Henderson het schriftelijke antwoord van Chamberlain aan Hitler overhandigde betuigde hij opnieuw de trouw aan het bondgenootschap van Engeland aan Polen en verklaarde:


  1. “ Het Engelse volk en in het bijzonder Mister Chamberlain wensen een verstandhouding met Duitsland. We hebben in ieder geval de medewerking nodig voor het tot stand komen van dit doel van Duitsland dat zich moet inzetten om langs vreedzame weg met de Polen te verenigen.”


Hitler antwoordde;


dat hij bereid geweest is de zwevende vragen met de Poolse regering op een zeer goed uitgedachte regeling op te lossen. .... Nu hebben de dingen zich zover toegespitst dat er dagelijks nieuwe voorvallen en gewelddaden tegenover Volksduitsers gebeuren..... Voor hem bestaat de keuze hieruit a) of de rechten van het Duitse volk te verdedigen of b) de prijs van een vereniging met Engeland op te geven. Dat is voor hem geen keus omdat hij de plicht heeft om voor de rechten van het Duitse volk op te komen.


De eerste indruk van de brief uit Londen stelde Hitler klaarblijkelijk eerst tevreden. Dahlerus, de Zweedse bemiddelaar werd in ieder geval om 01.15 uur daarover geïnformeerd.


  1. “dat het antwoord hoogst tevredenstellend is en dat nu goede hoop bestaat dat het oorlogsgevaar voorbij is”


Op dezelfde dag kwam er een nieuwe zweem van hoop aan de Duitse kant. Mussolini liet zijn ministerie van BuZa mededelen dat de Duitse aanspraak op Danzig grondwettelijk erkend moest worden en dat de overige vraagstukken zoals de bewapening en grondstoffenvoorziening voor Duitsland en de koloniën tot een 4- of 5-machten-conferentie aangespoord moest worden.


Dinsdag 29 augustus, 3 dagen voor oorlogsbegin

Tegen 11.00 uur zagen Göring en Dahlerus elkaar weer.De maarschalk drukte de Zweedse bemiddelaar de hand en zei heel opgewekt: “Het blijft vrede! De vrede is zeker gesteld !”


Intussen was men in de Rijkskanselarij erbij om de antwoordbrief van de Engelse regering zorgvuldig te analyseren. Hitler was met de gehele inhoud duidelijk akkoord. Maar de brief bevatte 3 kritische passages. De derde en wel de zwaarstwegende moeilijkheid in het antwoord uit Londen was de volgorde van de voorwaarden die nu zouden gelden. Hitler had een vriendschapspact aangeboden als Engeland bij de Danzig-kwestie zou helpen. Maar de Britse regering antwoordde:

“Wanneer Duitsland en Polen de Danzig-kwestie aan de onderhandelingstafel opgelost hebben, is Engeland bereid een vriendschapspact te sluiten”  Hitlers voorwaarde voor de Duitse vereniging met Polen is het vriendschapspact met Engeland. Bij Chamberlain lag dit toen in omgekeerde volgorde. De Britten wezen Hitler dus op de afgesloten deur in Polen en zeiden; “Ga daar maar door heen”. Hitlers berekening of hoop ging dus ook in dit punt niet op. Dan nog was hem het verder liggende doel ( een vergelijk en vriendschapsverdrag met Engeland) belangrijker dan het dichterbij liggende doel van Danzig. Hij ging in op de moeilijke voorwaarden van Chamberlain.


Hitler antwoordde in een nota waarin hij de voorwaarden uit Londen accepteerde. Aan het eind van deze brief bouwde hij een hindernis op waarover nu eerst de Britten en de Polen overheen moesten. Hij beëindigde zijn brief met de verwachting uit te spreken dat de Duits-Poolse verhandelingen dan ook werkelijk op woensdag 30 augustus, dus binnen 29 uur zouden beginnen.


De Duitse kanselier stond in veel opzichten met de rug tegen de muur. Hij wilde zo snel mogelijk van de Britten daden zien of uitvinden dat hij aan het lijntje werd gehouden. Bovendien wilde Hitler niet opnieuw in de Poolse en Franse pers met “knikkende knieën” neergezet worden. Om 19.00 uur overhandigde Hitler aan ambassadeur Henderson het antwoord die het las en direct overvloog. Henderson maakte zich over door de zo kort gestelde termijn geen enkele illusie.


  1. “Ze geven de Poolse onderhandelaar 24 uur de tijd om naar Berlijn te komen. Dat klinkt als een ultimatum”


  2. “ Maar op geen enkele manier” wierp Hitler tegen, “ deze stelling onderstreept alleen de urgentie van het ogenblik. Bedenkt U zich dat het ieder moment tot een ernstige gebeurtenis komen kan wanneer 2 gemobiliseerde legers tegen over elkaar liggen”


Henderson volhardde in zijn zienswijze “Deze termijn is ontoereikend”


  1. “Neen” zei Hitler “Het is nu al een week dat we steeds hetzelfde herhalen. We wisselen onophoudelijk nota’s en antwoorden uit.... Dit onzinnige spel kan niet eeuwig verder gaan. Denk eens aan de geweren die ieder ogenblik uit zichzelf  kunnen afgaan”


Na het bezoek bij Hitler informeerde Henderson meteen zijn Poolse collega Lipski over zijn gesprek met Hitler en de inhoud van de brief van Chamberlain en drong sterk aan op een spoedig sturen van een gevolmachtigde onderhandelaar van Warschau naar Berlijn. Toen om 21.00 uur meldde hij zich per telegram voor het eerst bij minister Halifax in Londen. Hij kondigde Hitlers brief aan en wees er op dat Hitler de volgende morgen, op 30 augustus dus, een gevolmachtigde onderhandelaar van Polen in Berlijn verwachte. Henderson streefde duidelijk en eerlijk voor de vrede.


In Warschau beraadden intussen BuZa minister Beck, defensie minister Kasprycki en de opperbevelhebber der strijdkrachten Maarschalk Rydz-Smigly. Hun instructie was: “In de Danzig-kwestie wordt niet toegegeven”. Een besluit om te onderhandelen, zoals door de Britten dringend aangeraden werd, kwam niet tot stand. In de namiddag besloot de Poolse ministerraad de volgende dag, 30 augustus, de Algemene Mobilisatie officieel bekend te maken. De Franse ambassadeur en de Engelse, die -hoe dan ook - wilden verhinderen dat de oorlog op het laatste moment toch nog door Polen geprovoceerd zou worden, protesteerden meteen bij het Poolse ministerie van  BuZa tegen het besluit, om officieel te mobiliseren..... Als Warschau op dat moment de oorlog zou uitlokken en niet Berlijn was het wat betreft het bondgenootschap geen casus meer, en Parijs zou dan geen volkenrechtelijke legitimatie hebben om met Duitsland af te rekenen.


Woensdag 30 augustus, 2 dagen voor oorlogsbegin

‘s Morgens om 04.00 uur kreeg Henderson uit Londen de opdracht de Duitse rijksregering mede te delen dat men er geen rekening mee hield dat binnen 24 uur een gevolmachtigde onderhandelaar uit Warschau naar Berlijn zou komen. De waarschuwing dat op deze “laatste” dag er geen Pool zou komen gaf Henderson noch aan BuZa minister von Ribbentrop door, noch aan Hitler.


De gehele morgen werkten een groep van diplomaten en juristen op Hitlers aanwijzingen en Görings voorstellen aan het nieuwe onderhandelings-aanbod voor de Poolse regering. Hitler had de vroegere Duitse wensen uit de tijd van de voorgaande democratische regeringen heel ver teruggedraaid. Oost- Opper-Silezië en de provincie Posen waren definitief afgeschreven. Ook met betrekking tot Westpruisen en de Corridor had hij de eisen - die hij nog 4 dagen geleden tegen Henderson ge-uit had, verder gereduceerd. Hitler wilde klaarblijkelijk de Britten met een zeer representatief voorstel overtuigen zodat ze met een goed geweten bij de Polen tot tegemoetkomingen konden aandringen. De lijst van Duitse wensen omvatte 16 punten, waar onder anderen de volgende behoren:


Danzig komt terug bij het Duitse Rijk

In de noordelijke corridor zal de bevolking middels een referendum zelf beslissen of dat gebied Duits of Pools wordt.

De havenstad Gdingen blijft daarbij in ieder geval Pools

Na de volksraadpleging in de Corridor behoudt Duitsland een exterritoriale verkeersweg naar Oostpruisen of Polen een exterritoriale verkeersweg naar Gdingen

De lastiggevallen Duitse minderheden in Polen en Poolse minderheden in Duitsland zullen door een internationale commissie worden gehoord. Beide naties betalen schadeloosstellingen aan de getroffenen naar oordeel van de commissie.

In geval van akkoord van deze voorstellen demobiliseren Polen en Duitsland meteen hun strijdkrachten.


Het voorstel-verdrag beschermde het zelfbestemmingsrecht van de betreffende Poolse Kaschubischen en Duitse delen van de bevolking volgens de normen van die tijd. Maar zo modern en democratisch de voorgestelde regeling ook was, voor een veelvolkerenstaat als Polen met haar niet-geïntegreerde minderheden herbergde het een ongelooflijke tijdbom. De Oekraïense, de Wit Russische en de Tsjechische minderheden konden het Duitse voorbeeld later wel eens gaan volgen en het door hun ongeliefde Polen eveneens middels een regionale volksraadpleging willen verlaten.


De 30-ste augustus ging voorbij zonder dat er een Poolse onderhandelaar in Berlijn verscheen om het nieuwe voorstel van Hitler in ontvangst te nemen. In plaats daarvan berichtte de Duitse ambassade in Warschau dat sinds deze morgen in geheel Polen de algehele mobilisatie bekend geworden was. Toen ook dan in de namiddag nog niemand uit Warschau aangekondigd werd verdween de hoop van Hitler. Hij verschoof het tot dan toe vastgelegde begin van de aanval tegen Polen nog een keer voor 24 uur. De 3-de verschuiving direct voor het oorlogsbegin. Hitler ruimde voor zichzelf hiermee een verdere kans in om zonder bloedvergieten tot een succes te komen. Voor hem was een oorlog, 2 dagen voordat hij hem werkelijk begon, klaarblijkelijk de slechtste van de 2 oplossingen.


In Warschau was de Poolse regering ondertussen als te voren in de overtuiging dat Hitler blufte en zelf in de val zat. Men hield de laatste dreiging van 26 augustus om Polen binnen te vallen voor een ongelukkige intimidatiepoging die toen weer herhaald werd. BuZa minister Beck geloofde dat ze de zaak met stalen zenuwen moesten afwachten. Hij had besloten niemand naar Berlijn te sturen.


Om 19.00 uur stuurde Halifax een telegram naar Warschau. Hij wees Kennard aan om Beck te informeren dat de Duitsers de Engelse voorstellen tot directe Duits-Poolse onderhandelingen en een 5-machten garantie aangenomen en bevestigd hadden. Duitsland zou de vitale interesses van Polen respecteren. Maar van het nieuwe 16 punten-voorstel van Hitler die hij deels van Dahlerus kende werd geen woord vermeld. Chamberlain probeerde heel duidelijk Hitlers tijdreserve te verbruiken.


Tegen de avond werd het ook voor de Duitse kant zichtbaar dat BuZa-minister Halifax de gehele termijn die Hitler voor een vrede en onderhandelingen had ingeruimd heeft laten verstrijken, zonder dat hij er bij de Polen had aangedrongen meteen de gesprekken met Duitsland te beginnen. Om 18.50 uur stuurde hij Henderson in Berlijn de opdracht de Duitse regering “voor te stellen de Poolse ambassadeur uit te nodigen, om de nieuwe Duitse voorstellen in ontvangst te nemen en naar Warschau te begeleiden”.  Halifax ontdook Hitlers eis betreffende een onmiddellijk begin van de onderhandelingen toen hij schreef dat hij de Poolse regering niet had kunnen aanraden een Poolse onderhandelaar met volmachten voor in ontvangstnamen van de Duitse voorstellen te sturen. Het ontduiken ging perfect omdat Halifax de brief zo laat verstuurde, dat Hitlers termijn voor het begin van de Duits-Poolse gesprekken bij aankomst reeds verstreken was. Zo was de 30-ste augustus tot een krachtmeting tussen Chamberlain en Hitler geworden, in plaats van een streven naar vrede.


Donderdag 31 augustus, de laatste dag voor het begin van de oorlog

Kort voor middennacht sprak ambassadeur Henderson de Duitse BuZa-minister von Ribbentrop en overhandigde het reeds verwachte antwoord uit Londen op de laatste brief van Hitler. Het treffen werd voor beide heren een aanzet voor een ramp. Von Ribbentrop begon de ambassadeur het nieuwe Duitse 16-punten-voorstel voor te lezen. Henderson vroeg na een kort toehoren naar de overhandiging van het papier. Dit weigerde Von Ribbentrop met als argument dat het voorstel inmiddels achterhaald was omdat er geen Poolse onderhandelaar was komen opdagen. Hendersons bemiddeling was daarmee mislukt.


Henderson verliet het ministerie van BuZa en haastte zich, om iedere kans te benutten, naar de Poolse ambassade. Hij informeerde Lipski over wat hij onthouden had uit het gesprek met Von Ribbentrop aangaande het 16-punten-voorstel. b.v. dat Duitsland slechts in de afscheiding van Danzig en een volksraadpleging in de Corridor voorzag, en dat de voorstellen gezamenlijk niet onverstandig zijn. In deze uiterst kritische situatie - drong Henderson met alle scherpte aan - en moest Lipski meteen BuZa-minister Von Ribbentrop opbellen en vragen of hij hem de nieuwe Duitse voorstellen wilde overhandigen. Lipski stribbelde tegen en verklaarde dat hij dit niet kon doen zonder ruggespraak met Warschau. Henderson verharde zich in zijn advies en Lipski beloofde nu op zijn minst met zijn regering te telefoneren.


Nog in die nacht vernamen Göring en Dahlerus het verknoeide overhandigen van het het 16-punten-voorstel door Von Ribbentrop aan Henderson. Göring stuurde de Zweed - om te redden wat er te redden viel - met een kopie  van de 16-punten naar de vervanger van Henderson, Sir Oglivie-Forbes om hem te vragen de tekst zo snel mogelijk naar de Poolse ambassadeur Lipski over te brengen. Om 11.00 uur troffen beide afgezanten bij Lipski elkaar. De scène die nu volgt had iets gespannen en was onwerkelijk. De ambassade  was zo goed als leeggeruimd. Het ambassadepersoneel was er druk doende mee om de reis naar Polen voor te bereiden. Dahlerus las Lipski in een lege kamer Hitlers 16 punten-voorstel aan de Poolse regering voor. Lipski onderbrak hem na een kort toehoren en verklaarde de inhoud te begrijpen.. De Zweed verliet de ruimte om een kopie van de Hitler-nota te laten vervaardigen en te overhandigen. Ondertussen vertelde Lipski aan de achter gebleven Ogilvie-Forbes:


  1. “ dat hij op geen enkele manier behoefte heeft zich voor nota’s en aanbiedingen van Duitse kant te interesseren. Hij kent de positie van Duitsland..... Hij is er van overtuigd dat er - ingeval van oorlog - onlusten zullen uitbreken en dat het Poolse leger naar Berlijn zal oprukken.”


Om ongeveer 13.00 uur ontving Henderson per telefoon de opdracht de Rijksregering te informeren dat de Poolse regering alsnog hun ambassadeur naar het ministerie van BuZa zouden sturen. Bijna gelijktijdig ging een telegram direct van de Poolse BuZa minister Beck naar Lipski in Berlijn wat door de Duitse telegraafspecialisten “meegeluisterd” en ontcijferd werd. In het verslag hiervan stond:


  1. “ Laat U zich onder geen enkele omstandigheid in met een zakelijke discussie. Wanneer de rijksregering mondelinge of schriftelijke voorstellen doet moet U verklaren dat U geen enkel volmacht heeft zulke voorstellen in ontvangst te nemen of hierover te discusseren, en dat  U uitsluitend de gedane mededelingen uw regering zult overbrengen”


Intussen, tegen 16.00 uur, verzocht ambassadeur Lipski om een gesprek met Von Ribbentrop. Deze wist al een paar uur dat Lipski noch kwam onderhandelen, noch de Duitse voorstellen in ontvangst mocht nemen. Om 18.30 uur stonden beide heren tegenover elkaar. Lipski gaf de Poolse verklaring die Von Ribbentrop reeds uit het ontcijferde bericht vernomen had. De minister vroeg daarop of de ambassadeur mocht onderhandelen. Dat ontkende hij. Toen vroeg Von Ribbentrop nogmaals of hij mocht onderhandelen. Toen hij daarop een 2-de keer “nee” zei, was het gesprek beëindigd. Noch Von Ribbentrop, noch Lipski deden een poging voor de ander om nog een weg open te laten. Beiden wisten dat dit oorlog zou betekenen.


Zo zijn de laatste pogingen mislukte en verzande om het begin van de aanval van de Wehrmacht op 1 september te verhinderen. Mislukt is alle moeite met Polen gesprekken over Hitlers 16-punten-voorstel te beginnen, en verzand is de poging met Engeland in plaats van Polen te onderhandelen.


Om 21.00 uur maakte de Duitse radio Hitlers 16-punten-voorstel bekent. Tussen 21.00  en 22.00 uur overhandigde staatssecretaris Von Weizäcker de schriftelijke uitwerking van Hitlers voorstel successievelijk  aan de ambassadeurs van Engeland, Frankrijk Japan en de zaakgelastigde van de USA en de Sovjetunie.


De oorlogsuitbraak


Op 1 september 1939 om 04.45 vroeg viel de Wehrmacht zonder oorlogsverklaring Polen aan.


x

 
Aanloop
WO2aanloop_WO2.html
 
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
QuizQuiz_WO2.html
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html
Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html
RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html
Her-bewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html
1 september 1939
Plan Hitler
1939Plan_Hitler_1939.html
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
ContactContact.html